Ғылым тарихында адамзаттың әлем туралы түсінігін түбегейлі өзгерткен көптеген ғалымдар бар. Олардың арасында атақты университеттердің қолайлы жағдайында еңбек еткен данышпандар да кездеседі. Сонымен қатар барлық қиындықтарды жеңіп шыққан дарынды зерттеушілер де болған. Бірақ өте аз адамдар бір мезгілде екі түрлі кедергіні жеңе отырып ғылымда төңкеріс жасай алды. Олар консервативті ғылыми ортаның қарсылығына да тап болды. Сонымен қатар әйелдердің ғылымдағы рөлін мойындамаған қоғаммен де күресуге мәжбүр болды. Мария Кюри осындай ғалымдардың ең жарқын мысалдарының бірі саналады. Оның ғылыми жетістігі тек дарынымен ғана емес. Сонымен бірге дәуірдің стереотиптеріне қарсы табандылығымен де ерекшеленді. Ол Нобель сыйлығын алған алғашқы әйел болды. Сонымен қатар бұл марапатты екі рет алған алғашқы адам атанды. Төмендегі он бес дерек ғылым үшін өмірін арнаған әйелдің тағдырын сипаттайды.
- Мария Кюри 1867 жылғы 7 қарашада Варшавада Мария Саломея Склодовская деген атпен дүниеге келген деген дерек бар. Сол кезеңде Польша Ресей империясының құрамында болды. Әйелдерге жоғары білім алу ресми түрде рұқсат етілмеді. Сондықтан ол жасырын ұйымдастырылған «Ұшқыр университет» дәрістеріне қатысқан. Бұл жас қыздың білімге алғашқы қадамы болды.
- Мария Парижге 1891 жылы өте аз қаражатпен келген деген дерек бар. Ол Сорбонна университетінде оқуын бастады. Алғашқы жылдары кішкентай шатыр бөлмесінде тұрды. Қыста бөлмеде жылу болмаған. Ол көбіне нан мен шоколадпен тамақтанған.
- Пьер Кюри оның өміріндегі маңызды серіктес болған деген дерек бар. Олар 1894 жылы танысты. Екеуінің ғылыми қызығушылықтары ұқсас болды. 1895 жылы олар үйленді. Бұл неке ғылым тарихындағы ең жемісті ғылыми серіктестіктердің бірі саналады.
- «Радиоактивтілік» терминін ғылымға Мария Кюри енгізген деген дерек бар. Ол 1896 жылы Анри Беккерель ашқан уран сәулесін зерттеді. Ғалым сәулелену қарқындылығы уран мөлшеріне ғана байланысты екенін анықтады. Химиялық күйі немесе сыртқы жағдайлар әсер етпейтінін көрсетті. Бұл тұжырым атом табиғаты туралы түсінікті өзгертті.
- Полоний мен радий элементтерін ашу өте ауыр еңбекпен жүзеге асқан деген дерек бар. Бір грамм таза радий алу үшін бірнеше тонна уранинит кенін өңдеу қажет болды. Бұл жұмыс қарапайым сарайда жүргізілді. Пьер қайнап тұрған массаны темір таяқпен араластырды. Ал Мария заттарды бөліп және тазалап отырды.
- Кюри жұбайлары 1903 жылы Нобель сыйлығын алған деген дерек бар. Олар бұл марапатты Анри Беккерельмен бірге алды. Алғашында Швед академиясы тек Пьер мен Беккерельді марапаттауды жоспарлаған. Бірақ Пьер Марияның еңбегін мойындауды талап етті. Осылайша Мария Нобель сыйлығын алған алғашқы әйел болды.
- Пьер Кюри 1906 жылы қайтыс болған деген дерек бар. Ол Париж көшесінде ат жегілген арбаның астына түсіп мерт болды. Бұл оқиға Марияға ауыр соққы болды. Ол ұзақ уақыт күйзеліс жағдайында жүрді. Бірақ кейін Сорбонна университетінде күйеуінің кафедрасын қабылдады.
- Мария Кюри екінші Нобель сыйлығын 1911 жылы алған деген дерек бар. Бұл жолы ол химия саласында марапатталды. Сыйлық радийді таза күйінде бөліп алу және оның қасиеттерін зерттеу үшін берілді. Сол кезеңде француз баспасөзі оның жеке өмірін талқылап үлкен дау туғызды. Соған қарамастан Мария Стокгольмге барып марапатты өзі алды.
- Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол жылжымалы рентген станцияларын ұйымдастырған деген дерек бар. Мария жараланған сарбаздарға көмектесуді мақсат етті. Ол арнайы жабдықталған автомобильдерді дайындады. Бұл көліктер «кіші Кюри» деп аталды. Олар майданда сүйек сынықтарын анықтауға көмектесті.
- Ғалымның жеке дәптерлері әлі күнге дейін радиоактивті деген дерек бар. Олар Францияның Ұлттық кітапханасында сақталады. Құжаттар қорғасын контейнерлерге салынған. Себебі олардың құрамында радий-226 изотопының іздері бар. Бұл изотоптың жартылай ыдырау кезеңі шамамен 1600 жыл.
- Мария Кюри радий мен полоний алу әдістерін патенттемеген деген дерек бар. Ол ғылыми білім бүкіл адамзатқа тиесілі болуы керек деп санады. Ғалым жеке пайда үшін патент алудан бас тартты. Бұл шешім оған үлкен табыс әкелуі мүмкін еді. Бірақ ол ғылымның еркін дамуын маңызды деп есептеді.
- Париждегі Кюри институты 1920 жылы құрылған деген дерек бар. Бұл ғылыми орталық онкология саласында жұмыс істейді. Институт радиотерапия әдістерін дамытуға бағытталған. Бүгінде ол әлемдегі жетекші медициналық орталықтардың бірі. Мұнда жыл сайын мыңдаған пациент ем алады.
- Ғалымның қызы Ирен Жолио-Кюри де Нобель сыйлығының лауреаты болған деген дерек бар. Ол күйеуі Фредерик Жолиомен бірге 1935 жылы химия саласында марапатталды. Олар жасанды радиоактивтілікті ашты. Осылайша Кюри әулеті ғылым тарихындағы ерекше династияға айналды. Бір отбасы бірнеше Нобель лауреатын берді.
- Мария Кюри 1934 жылғы 4 шілдеде қайтыс болған деген дерек бар. Оның өлімі апластикалық анемиямен байланысты болды. Бұл ауру ұзақ уақыт радиация әсерінен пайда болды. Ол радиоактивті заттармен ешқандай қорғаныссыз жұмыс істеді. Сол кезеңде сәулеленудің қаупі толық түсінілмеген еді.
- Ғалымның күлі Париждегі Пантеонға жерленген деген дерек бар. Бұл Францияның ең ұлы азаматтарына арналған мемориалдық ғимарат. 1995 жылы Мария Кюри осы жерге жерленген алғашқы әйел болды. Ол бұл құрметке өз еңбегі арқылы ие болды. Бұрын мұндай құрмет тек әйгілі ер адамдарға көрсетілетін.
Мария Кюри ғылым тарихында ерекше із қалдырды. Оның мұрасы тек Нобель сыйлықтарымен өлшенбейді. Ол қазіргі ғылымның дамуына үлкен әсер етті. Оның өмірі табандылық пен білімге деген адалдықтың үлгісі болды. Қорғасын контейнерлердегі радиоактивті дәптерлер оның тағдырының символындай көрінеді. Ғалымның еңбегі ондаған жыл өткеннен кейін де адамзатқа қызмет етуді жалғастырып келеді.
