Спорт түрлерінің алуан түрлілігі ішінде кейбірі көпшілікке таңдаулыларға арналған элиталық ермек ретінде көрінеді. Алайда сырт көзге байсалды әрі ақсүйектік дәстүрге толы болып көрінетін ойынның астарында терең тарих, күрделі техника және мәдениетпен, саясатпен, тіпті ғарышпен байланысқан тосын оқиғалар жатады. Гольф – дәл сондай спорт, оның «байлар ойыны» деген беделі бұл пәннің шынайы ауқымын көмескілеп тұрады. Бес ғасыр ішінде ойын өзіндік терминологиясын қалыптастырып, ерекше дәстүрлерге ие болды әрі адамзат тарихында теңдесі жоқ сәттерді сыйлады. Солардың ең әйгілісі – Ай бетінде өткізілген жалғыз спорттық соққы. Бұл дерек гольфтің шекарадан тысқарыға шыққан бірегей сипатын айқын көрсетеді.
- Гольф шамамен XV ғасырда Шотландияда пайда болған деп есептеледі. Алғашқы жазбаша дерек 1457 жылға жатады, сол кезде король Яков Екінші бұл ойынды тыйым салған. Себебі ер азаматтар садақ ату жаттығуын ұмытып кетеді деп алаңдаған.
- Астронавт Алан Шепард Айда гольф ойнаған жалғыз адам ретінде тарихта қалды. Бұл 1971 жылғы ақпанда «Аполлон-14» миссиясы кезінде болды. Ол кемеге жасырын түрде жиналмалы таяқша мен екі доп алып шыққан. Айдың әлсіз тартылысында соққан доптардың бірі өте алысқа ұшқанын өзі сипаттаған.
- «Гольф» сөзінің шығу тегі нақты анықталмаған. Көп таралған нұсқа оны нидерланд тіліндегі «kolf» сөзімен байланыстырады, мағынасы – таяқша. Кейбір зерттеушілер атау шотланд тілінен шыққан деп санайды. Ортақ пікір әлі қалыптаспаған.
- Қазіргі стандарт бойынша алаң 18 лункадан тұрады. Бұл норма 1764 жылы Сент-Эндрюс клубының бастамасымен бекітілген. Бұған дейін лункалардың саны әр жерде әртүрлі болған. Біріздендіру ойынның кәсіби спортқа айналуына жол ашты.
- Қазіргі гольф добының диаметрі кемінде 42,67 миллиметр, салмағы 45,93 грамнан аспайды. Бетіндегі 300–500 шамасындағы шұңқыршалар ауа кедергісін азайтады. Соның арқасында доп тегіс үлгіге қарағанда екі есе алысқа ұшады.
- Кәсіби ойыншылар соққы жасағанда доп бастапқы жылдамдықты сағатына 270 километрден асады. Соққы сәтінде доп шамамен үштен бір бөлігіне дейін сығылады. Қайта қалпына келуі ұшу барысында жүреді. Таяқша мен доптың жанасу уақыты 0,0005 секундқа жуық.
- Гольф терминологиясында құстар атауы ерекше орын алады. «Бёрди» – нормадан бір соққыға аз нәтиже. «Игл» – екі соққыға аз. «Альбатрос» – үш соққыға аз. Бұл дәстүр XIX ғасырдағы америкалық сленгтен шыққан.
- Тайгер Вудс заманауи гольф тарихындағы ең ықпалды ойыншылардың бірі саналады. 1996 жылы кәсіби спортқа келуі бүкіл индустрияны өзгертті. Турнир рейтингтері бірнеше есе өсті. Жүлде қоры ұлғайды. Гольф жас буын мен түрлі этностар арасында кең танымал бола бастады.
- Орташа алаң 50–100 гектар аумақты алып жатады. Бұл бірнеше қалалық кварталға тең. Суармалауға тәулігіне 300 000–1 000 000 литр су қажет болуы мүмкін. Қуаң аймақтарда бұл су ресурстарына салмақ түсіреді.
- Гольф 1904 жылдан кейін Олимпиада бағдарламасынан шығарылды. Ол тек 2016 жылы Рио-де-Жанейрода қайта оралды. 112 жылдық үзіліс – бұрын болған пәндер арасындағы ең ұзақ мерзімдердің бірі. Осы уақыт ішінде ойын жаһандық көпмиллиардтық индустрияға айналды.
- Кәсіби гольфтегі ең ұзын тіркелген соққы 471 метрге жеткен. Оны 1992 жылы Майкл Хоули жасаған. Жел мен қатты жер бедері доптың ұзақ домалауына мүмкіндік берген. Әдетте кәсіби ойыншылар алғашқы соққыда 280–320 метрге жеткізеді.
- Ереже бойынша ойыншы сөмкесінде 14 таяқшадан артық ұстай алмайды. Әр таяқша белгілі бір қашықтық пен жағдайға арналған. Дұрыс құрал таңдау – жеке тактикалық шеберлік.
- Гольфтің психологиялық қыры өте маңызды. Жалғыз ойнау және соққылар арасындағы ұзақ үзілістер жүйкеге салмақ түсіреді. Көптеген кәсіби ойыншылар спорт психологымен жұмыс істейді. «Ипс» деп аталатын құбылыс қарапайым соққыны орындай алмаумен сипатталады.
- Үздіксіз дәстүрі бар ең көне клубтардың бірі – Эдинбургтегі «Роял Бёрджесс Гольфинг Сосайети». Ол 1735 жылы құрылған. Шотланд клубтары тарихи құжаттарын мұқият сақтайды. Архивтер ойынның үш ғасыр бұрынғы келбетін көрсетеді.
- Әлемде шамамен 60 миллион адам гольфпен тұрақты айналысады. Соңғы жиырма жылда ең қарқынды өсім Қытайда, Оңтүстік Кореяда және Үндістанда байқалады. Азия нарығы индустрия табысының маңызды бөлігін құрайды.
Гольф бес ғасыр ішінде шотланд жайылымдарындағы қарапайым ермектен Ай бетіне жеткен спортқа айналды. Соңғы онжылдықтардағы демократияландыру бұл ойынның элиталық беделін әлсірете бастады. Технологиялар құрал-жабдықты, талдауды және оқыту әдістерін өзгертіп жатыр. Қазіргі гольф викториан дәуіріндегі ойыннан едәуір өзгеше. Келесі ғарышкер таяқшаны Марсқа алып бара ма деген сұрақ қана қалды.
