Ғылым тарихында адамзаттың әлем туралы түсінігін өзгерткен көптеген көрнекті тұлғалар болған. Біреулері зертханаларда жаңалық ашса, енді біреулері жаңа теориялар жасап, ғылымның дамуына жол ашты. Кейбір адамдар білімге деген құштарлық пен рух күшінің символына айналды. Осындай ерекше тұлғалардың қатарында Стивен Хокингтің орны айрықша. Ауыр сырқатқа қарамастан, ол Ғаламды зерттеуге зор үлес қосып, заманауи ғылымның ең танымал өкілдерінің біріне айналды. Оның кітаптарын миллиондаған адам оқыды, ал ғылыми идеялары академиялық ортадан тыс жерлерде де кеңінен талқыланды. Бұл ғалымның өмір жолы көптеген таңғаларлық оқиғалар мен қызықты деректерге толы.
- Стивен Хокинг 1942 жылдың 8 қаңтарында Англияның Оксфорд қаласында дүниеге келген. Бір қызығы, бұл күн ұлы астроном Галилео Галилейдің қайтыс болғанына үш жүз жыл толған кезеңмен шамалас келді. Ғылым жанкүйерлерінің көпшілігі мұндай сәйкестікті ерекше белгі ретінде қабылдайды. Кейіннен британдық зерттеуші ғарышты зерттеудегі ең маңызды тұлғалардың біріне айналды.
- Жиырма бір жасында оған бүйірлік амиотрофиялық склероз диагнозы қойылды. Дәрігерлер оның өмірі бірнеше жылмен ғана шектелуі мүмкін деп болжаған. Алайда ғалым диагноз қойылғаннан кейін жарты ғасырдан астам уақыт өмір сүрді. Оның тағдыры қайсарлықтың жарқын үлгісі болды.
- Денсаулығына байланысты ауыр шектеулерге қарамастан, Хокинг ғылыми қызметін тоқтатқан жоқ. Ол дәріс оқып, ғылыми мақалалар жазып, халықаралық конференцияларға қатысты. Ғылыми жұмыс оның өміріндегі ең маңызды бағыттардың бірі болып қала берді. Табандылығы оған ерекше жетістіктерге жетуге мүмкіндік берді.
- Оның ең танымал ғылыми идеяларының бірі қара құрдымдардың сәуле шығаруы туралы теория болды. Бұған дейін мұндай нысандар сыртқа ештеңе шығара алмайды деп есептелген. Зерттеуші кванттық әсерлердің арқасында қара құрдымдардың біртіндеп энергия жоғалтатынын көрсетті. Кейін бұл құбылыс «Хокинг сәулеленуі» деген атауға ие болды.
- Ұзақ жылдар бойы ол Кембридж университетіндегі беделді Лукас математика кафедрасын басқарды. Бұрын бұл қызметті Исаак Ньютон атқарған болатын. Мұндай дерек ғалымның академиялық әлемдегі жоғары беделін көрсетеді. Аталған кафедрада жұмыс істеу үлкен құрмет саналады.
- Оған әлемдік танымалдық әкелген еңбек «Уақыттың қысқаша тарихы» атты кітап болды. Бұл еңбек 1988 жылы жарық көріп, халықаралық бестселлерге айналды. Автор күрделі космологиялық ұғымдарды қарапайым әрі түсінікті тілмен түсіндіре білді. Соның арқасында миллиондаған оқырман заманауи физикаға қызығушылық танытты.
- Сөйлеу қабілетін жоғалтқаннан кейін ғалым арнайы дыбыс синтезаторын пайдаланды. Уақыт өте келе бұл жүйені басқару қиындай түсті. Соған қарамастан технология оған адамдармен қарым-қатынас жасауға және ғылыми жұмысын жалғастыруға мүмкіндік берді. Оның электрондық дауысы бүкіл әлемге танымал болды.
- Хокингтің әзіл сезімі өте жақсы болған. Ол өзін де, күрделі ғылыми мәселелерді де әзілмен жеткізе алатын. Көптеген әріптестері оның қиын жағдайларда да оптимизмін жоғалтпағанын атап өткен. Өмірге деген осындай көзқарасы айналасындағылардың құрметін тудырды.
- 2009 жылы физик уақыт саяхатшыларына арналған ерекше кеш ұйымдастырды. Шақыру қағаздары шара аяқталғаннан кейін ғана жарияланған. Осылайша ол болашақтан өткен шаққа саяхат жасау мүмкіндігін тексергісі келді. Ешкім келмегендіктен, ғалым бұл оқиғаны уақыт саяхатына қарсы әзіл түріндегі дәлел ретінде пайдаланған.
- Зерттеуші бірнеше танымал телехикаяларда көрінді. Оны «Симпсондар» және «Үлкен жарылыс теориясы» сияқты жобалардың эпизодтарынан көруге болады. Осындай көріністердің арқасында ол ғылымнан алыс адамдарға да жақсы таныс болды. Хокинг шынайы мәдени символға айналды.
- Ғалым ғарышты зерттеу мен басқа ғаламшарларды игеру идеяларын белсенді қолдады. Оның пікірінше, адамзат Жерден тыс кеңістіктегі мүмкіндіктерін кеңейтуі қажет. Ол мұндай қадам өркениеттің ұзақ мерзімді өмір сүру мүмкіндігін арттыра алады деп санады. Бұл көзқарастар қоғамның үлкен қызығушылығын тудырды.
- Хокингтің есімі адам ақыл-ойының қуаты мен білімге ұмтылыстың символына айналды. Оның ғылыми мұрасы бүгінгі зерттеулерге әлі де ықпал етіп келеді. Кітаптары мен баяндамалары жаңа буын ғалымдарын шабыттандырады. Өмірден өткеннен кейін де оның идеялары ғылыми пікірталастардың маңызды бөлігі болып қалып отыр.
Стивен Хокинг физикалық шектеулердің жаңалық ашуға және білім іздеуге ұмтылған адамды тоқтата алмайтынын дәлелдеді. Оның өмірі көрнекті ғылыми жетістіктерді, батылдықты және ерекше мінез күшін біріктірді. Өз еңбектерінің арқасында ол миллиондаған адамның Ғаламға деген көзқарасын өзгертті. Бұл ғалымның тағдыры қызығушылық пен табандылықтың әлемді өзгерте алатынын көрсететін шабыттандыратын мысал болып қала береді.
