Спорт пен кино тарихы өз кәсібі туралы көрерменнің түсінігін мүлдем өзгерткен жарқын тұлғаны аз білмейді. Кейбіреу қажырлы еңбегінің арқасында аңызға айналса, басқасы жастайынан көрінген сирек кездесетін дарынымен танылады. Мұндай қасиеттің бір адамда бір мезгілде тоғысуы өте сирек кездеседі, ал бұл нағыз мәдени құбылыс тудырады. Дәл осындай құбылыс жиырмасыншы ғасырдың ортасында дүниеге келіп, батыс әлемінің шығыс жекпе-жегіне деген көзқарасын мәңгілікке өзгертті. Сөз – жанкешті соққысын сол заманның кинотаспасы кейде іліп үлгермеген, актёр әрі жекпе-жек шебері, Брюс Ли туралы болып отыр. Төменде осы көрнекті адам өмірінің он жеті қызықты ерекшелігі жайлы әңгімелейміз.
- Болашақ кино аңызы мың тоғыз жүз қырқыншы жылдың жиырма жетінші қарашасында Сан-Францискода дүниеге келді. Оның әкесі, кантон операсының әртісі, сол жерде жұбайымен гастрольде жүрген еді. Бір жылдан кейін-ақ отбасы тұрақты тұрғылықты жеріне, Гонконгқа оралды, ол жерде баланың бала кезі өтті.
- Болашақ чемпион жекпе-жекпен винчунь стилін оқытатын ұстаз Ип Манның арқасында танысты. Ұстаз шәкіртіне тек қол ұрыс техникасын ғана емес, философияға деген терең қызығушылықты да сіңірді. Даосизм, буддизм және көне ойшылдың еңбегі кейіннен спортшының дүниетанымына қатты әсер етті.
- Дәстүрлі қытай бағытынан бөлек, жауынгер бокс, дзюдо және дүние жүзінің басқа да пәнін белсенді меңгерді. Мұндай кең қызығушылық оған қол ұрысқа деген өзіндік бірегей көзқарас қалыптастыруға көмектесті. Жекпе-жек саласындағы жан-жақты білім шебердің болашақ жеке әзірлемесінің іргетасын қалады.
- Мың тоғыз жүз алпыс жетінші жылы спортшы джиткундо деп аталатын авторлық стиль жасады. Атау сөзбе-сөз «озып түсетін жұдырық жолы» деп аударылады, бұл қарсыласқа лезде жауап қайтару философиясын бейнелейді. Жасаушының өзі өз жүйесін қатаң стиль емес, көше ұрысының икемді әдістемесі деп атауды жөн көрді.
- Шебердің соққысының жылдамдығы сол кездегі операторға нақты техникалық қиындық туғызды. Алпысыншы және жетпісінші жылдары қолданылған кинокамера кейбір қимылды таспаға түсіруге физикалық тұрғыда үлгермейтін. Түсіру тобы кейде көрермен техниканы анық көре алуы үшін актёрден арнайы баяулауын сұрауға мәжбүр болатын.
- Жауынгердің айрықша белгісіне айналған «дюймдік соққы» деп аталатын аңыз бар. Осы техника бойынша, мақсатты нүктеден бар болғаны бірнеше сантиметр жерден басталса да, күйрете соғатын серпін қарсыласты құлатуға қабілетті. Мұндай тәсілдің көрсетілімі көрерменді өзінің тиімділігімен үнемі таңғалдыратын.
- Актёр атануға дейін жас жігіт биші ретінде де өзін көрсете білді. Ол ерекше үйлесімділік пен ырғақ сезімін көрсетіп, ча-ча-ча бойынша Гонконг чемпионатын жеңіп алды. Кейіннен мұндай дағды оған көрікті жекпе-жек көрінісін қоюда айтарлықтай көмектесті.
- Спортшы американдық кинематографтағы мансабын «Жасыл шаян» сериалындағы Като сияқты танымал кейіпкерді қоса алғанда, қосалқы рөлден бастады. Продюсер актёрге өзінің жобасында бас рөлді сеніп тапсыруға бірден бата алмады. Нағыз серпін тек Гонконгқа қайта оралып, жергілікті ұрыс фильмімен жұмыс істегеннен кейін ғана орын алды.
- «Ыза жұдырығы» фильмі орындаушыға шеберлікпен орындалған акробатикалық трюк үшін беделді «Golden Horse» кинопремиясын әкелді. Картина батыс аудиториясына ұрыс көрінісін қоюдың мүлдем жаңа деңгейін көрсетті. Мұндай табыстан кейін голливудтық студия ақыры актёрдің өсіп келе жатқан танымалдылығына зор назар аударды.
- Актёр мансабының дерлік бүкіл барысында жаттығу күнделігін мұқият жүргізіп келді. Онда ол әрбір сабақтың нәтижесін мұқият тіркеп, өз жетістігі мен жіберген қателігін талдап отырды. Мұндай жазбаның кейбір үзіндісі кейіннен жарияланып, жанкүйерге аңызға айналған шебердің әдістемесіне көз жіберуге мүмкіндік берді.
- Атақты спортшыдан жекпе-жектен алатын жеке сабақ сол заманға арналған айтарлықтай ірі ақшаға тұратын. Бір сабақ шәкірттің қалтасына шамамен екі жүз жетпіс бес долларға түсетін, бұл ұстаздың ең жоғары мәртебесін көрсетеді. Шебердің шәкірттерінің арасында сол дәуірдің танымал голливудтық актёрі мен режиссёрі бар еді.
- Мың тоғыз жүз жетпіс үшінші жылы Гонконг кинематографы үшін халықаралық серпін болған «Айдаһардың шығуы» фильмі жарыққа шықты. Картина тыныс тарылтатын қойылымдық ұрысты барлау триллерінің элементімен ұштастырды. Өкінішке орай, актёр өзінің ең танымал жобасының премьерасына дейін өмір сүрмеді.
- Жауынгердің қаралы қазасы мың тоғыз жүз жетпіс үшінші жылдың жиырмасыншы шілдесінде жұмбақ жағдайда орын алды. Медициналық тексеру гипонатриемия деп аталатын қауіпті жағдайдан туындаған ми ісінуін көрсетті. Ғалымдар кейіннен мұндай патологияны белгілі бір дәрі-дәрмек аясында судың шектен тыс ішілуімен байланыстырды.
- Артистің ерте кетуі жанкүйер арасында көптеген мифке, астыртын келісім теориясына және мистикалық болжамға жол ашты. Кейбір құрметтеуші тіпті кейінірек шебердің ұлымен болған осындай апатты оқиғаға сілтеме жасап, отбасылық қарғысқа сенген. Мұндай аңыз жауынгердің мұрасына арналған деректі фильм мен кітапта әлі күнге дейін талқыланады.
- «Black Belt» журналы спортшыға оның мезгілсіз қазасынан кейін-ақ «Жылдың жекпе-жек шебері» атағын берді. Басылым сондай-ақ жекпе-жектің дамуына қосқан үлесін мойындап, аңызға айналған жауынгерді өзінің Даңқ залына енгізді. Мұндай мойындау актёрдің Батыста шығыс техникасын насихаттаушылардың бірі ретіндегі мәртебесін нығайтты.
- «Time» басылымы спортшыны жиырмасыншы ғасырдың ең маңызды жүз адамының беделді тізіміне енгізді. Құрастырушы оның бұқаралық мәдениетке, кинематографқа және дүние жүзіндегі жекпе-жектің дамуына тигізген бірегей ықпалын атап өтті. Мұндай баға небәрі отыз екі жыл өмір сүрген адам қалдырған мұраның ауқымын айқын көрсетеді.
- Шебердің мұрасы жасаушының қазасынан кейін джиткундоны дамытуды өз мойнына алған шәкірті Дэн Иносантоның арқасында өмір сүруін жалғастырады. Иносанто әдістеменің әлемде жетілдіріліп, таралуы жалғасатын өзінің жекпе-жек академиясын құрды. Заманауи аралас жекпе-жек спортшысының көбі аңызға айналған шебердің философиясының өз жаттығу үдерісіне тигізген ықпалын мойындайды.
Бұл адамның қысқа, бірақ оқиғаға толы ғұмыры нағыз дарынның өзіне берілген уақыттан әлдеқайда асатын із қалдыра алатынын дәлелдейді. Шығыс философиясының батыстық жаттығу тәсілімен ұштасуы жекпе-жек пен кино әлемінде тұтас дәуірді дүниеге әкелді. Заманауи ұрыс жүйесінің көбі бүгінге дейін осы көрнекті спортшы қалыптастырған икемділік пен үздіксіз өзін-өзі жетілдіру қағидатына сүйенеді. Мүмкін, дәл қатаң қалыптан бас тартып, өзіндік жол іздеуге деген дайындық осы мұраны онжылдықтар өтсе де өзекті ете түсетін шығар. Аңызға айналған жауынгердің тарихы шынайы шеберліктің тәртіп, философия және өз ісіне деген шексіз құштарлықтың түйіскен жерінде туатынын еске салатын жарқын дерек болып қала береді.
