Әлем кең әрі алуан түрлі, бірақ кейбір елдер бір аумақтың өзінде қаншалықты көп қырлы өмір бар екенін ерекше айқын көрсетеді. Бір мемлекеттің шегінде мұзды жағалаулар, оңтүстік далалар, биік таулар, көне қалалар және ұшы-қиырсыз ормандар қатар орналасуы мүмкін. Ресей дәл осындай жерлердің қатарына жатады, өйткені оның кеңістігі Еуропадан Тынық мұхиты жағалауына дейін созылып жатыр. Мұнда әртүрлі табиғи аймақтар, халықтар, мәдени дәстүрлер және тарихи қабаттар тоғысады. Елдің бірден 11 уақыт белдеуінде өмір сүретіні, ал Орал тауларының еуропалық және азиялық бөліктерді шартты түрде бөліп тұратыны ерекше әсер қалдырады. Сондықтан Ресей тек көлемімен ғана емес, география, табиғат, ғылым, өнер және күнделікті өмірдің өзгеше үйлесімімен де қызықты.
- Ресей жер көлемі бойынша әлемдегі ең үлкен ел саналады. Оның аумағы 17 миллион шаршы километрден асады, бұл көрсеткіш көптеген материктік өңірлерді қосқаннан да кең. Осындай ауқым климаттың, жер бедерінің және табиғи байлықтардың зор әртүрлілігін түсіндіреді.
- Ел бірден Еуропа мен Азияда орналасқан. Орал таулары екі құрлық бөлігінің шартты шекарасы ретінде жиі аталады. Соның арқасында Ресей бір кеңістікте батыстық және шығыстық мәдени ықпалдарды біріктіреді.
- Ресей аумағында 11 уақыт белдеуі қолданылады. Калининградта әлі таң болып жатқанда, Камчаткада күн кешке қарай ауысуы мүмкін. Мұндай айырмашылық елдің батыстан шығысқа қарай қаншалықты созылып жатқанын жақсы көрсетеді.
- Ресей бірнеше теңіз бен мұхит суларына шығады. Оның жағалаулары Солтүстік Мұзды, Тынық және Атлант мұхиттары алаптарына жалғасады. Сондықтан теңіз жолдары, балық аулау және солтүстік порттар ел үшін үлкен маңызға ие.
- Елдің еуропалық бөлігіндегі ең ұзын өзен – Еділ. Ол саудада, халықтың қоныстануында және қалалардың дамуында орасан рөл атқарды. Сондықтан бұл су артериясын орыс тарихы мен мәдениетінің басты өзендерінің бірі деп жиі атайды.
- Байкал көлі ғаламшардағы ең терең көл саналады. Ол Сібірде орналасқан және тұщы судың орасан қорын сақтайды. Бұл су айдынының ерекше табиғаты оны ғылым мен қоршаған ортаны қорғау үшін маңызды орынға айналдырады.
- Байкалда нерпа тіршілік етеді, ол әлемдегі жалғыз тұщы су итбалығы болып есептеледі. Ғалымдар бұл жануардың терең сібірлік көлге қалай тап болғанын әлі де зерттеп келеді. Мұндай мысал жергілікті экожүйенің қаншалықты ерекше бола алатынын көрсетеді.
- Сібір Ресейдің едәуір бөлігін алып жатыр. Көп адам оны тек суық өлке ретінде елестетеді, бірақ шын мәнінде онда тайга, дала, таулар, ірі өзендер және қалалар бар. Бұл өңір орасан табиғи ресурстарымен және игерілу тарихының күрделілігімен ерекшеленеді.
- Тайга Жердегі ең кең орман аймақтарының бірі саналады. Ресейдің қылқанжапырақты ормандарында шырша, қарағай, балқарағай, самырсын және майқарағай өседі. Бұл кеңістіктер климат, жануарлар дүниесі және тұщы суды сақтау үшін маңызды.
- Ресейде Еуропаның ең биік шыңы деп жиі аталатын Эльбрус тауы орналасқан. Оның биіктігі 5600 метрден асады. Альпинистер үшін бұл тек спорттық мақсат емес, Кавказдың айрықша нышаны да болып саналады.
- Камчатка жанартауларымен және гейзерлерімен белгілі. Түбекте әрекет ететін жанартаулар, ыстық бұлақтар және өзгеше ландшафттар бар. Осындай табиғат бұл өңірді Тынық мұхитының солтүстік бөлігіндегі ең әсерлі мекендердің біріне айналдырады.
- Ресейдің Қиыр Шығысында амур жолбарысын кездестіруге болады. Бұл сирек жыртқыш қарлы қысқа және қалың орманға бейімделген. Оны қорғау биологтар мен табиғатты қорғау ұйымдары үшін маңызды міндетке айналды.
- Елдің арктикалық аудандары орасан кеңістікті алып жатыр. Онда тундра, мәңгі тоң, полярлық станциялар және солтүстік қоныстар орналасқан. Мұндай жағдайда өмір сүру ерекше төзімділікті және табиғатты дәл білуді талап етеді.
- Мәңгі тоң солтүстік қалалардың құрылысы мен тұрмысына ықпал етеді. Үйлерді, жолдарды және құбырларды қатып жатқан топырақты ескере отырып салуға тура келеді. Егер жер ери бастаса, құрылыстар тұрақтылығын жоғалтуы мүмкін.
- Транссібір магистралі әлемдегі ең ұзын теміржолдардың бірі саналады. Ол елдің еуропалық бөлігін Сібірмен және Қиыр Шығыспен байланыстырады. Бұл бағытпен сапарлау қалалардың, өзендердің, ормандардың және далалардың алмасуын көруге мүмкіндік береді.
- Мәскеу – елдегі ең ірі қала және маңызды экономикалық орталық. Онда тарихи ескерткіштер, университеттер, театрлар және іскерлік өмір шоғырланған. Сонымен бірге астана үнемі өзгеріп, ескі кварталдарды заманауи аудандармен ұштастырады.
- Мәскеу Кремлі – елдің ең танымал сәулеттік кешендерінің бірі. Оның қабырғалары, мұнаралары, соборлары және алаңдары тарихтың әр кезеңімен байланысты. Бұл орын мемлекеттік билік пен мәдени жадтың белгісі ретінде қабылданады.
- Санкт-Петербургті көпірлер, сарайлар және музейлер қаласы деп жиі атайды. Ол Неваның жағасында жаңа астана ретінде салынды және ұзақ уақыт «Еуропаға ашылған терезе» болып саналды. Қаланың сәулеті еуропалық стильдердің күшті ықпалын көрсетеді.
- Эрмитаж әлемдегі ең ірі көркемсурет музейлерінің қатарына кіреді. Оның жинақтарында кескіндеме, мүсін, көне жәдігерлер және сәндік өнер туындылары ұсынылған. Көптеген келуші үшін Қысқы сарайдың өзі экспозициялардан кем әсер қалдырмайды.
- Ресей әлемге көптеген әйгілі жазушы сыйлады. Пушкин, Толстой, Достоевский, Чехов және басқа қаламгерлердің шығармалары әртүрлі елде оқылады. Олардың кітаптары адам мінезін, моральдық таңдауды, қоғамды және тұлғаның ішкі қайшылықтарын зерттейді.
- Орыс балеті әлемдік сахнаға үлкен ықпал етті. Театрлар, хореографиялық мектептер және әйгілі қойылымдар оны елдің мәдени беделінің маңызды бөлігіне айналдырды. «Аққу көлі» мен «Шерткіш» Ресейден тыс жерлерде де кеңінен танылады.
- Композитор Петр Чайковский орыс музыкасының ең белгілі өкілдерінің бірі болды. Оның шығармалары концерт залдарында, театрларда және халықаралық байқауларда орындалады. Автор әуендері әсерлілігі мен эмоциялық тереңдігі арқылы оңай есте қалады.
- Ресей ғарышкерліктің дамуына елеулі үлес қосты. Юрий Гагарин ғарышқа ұшқан алғашқы адам болды. Оның 1961 жылғы сапары әлемдік маңызы бар оқиғаға айналды.
- Дмитрий Менделеев химиялық элементтердің периодтық жүйесін жасады. Оның еңбегі ғалымдарға заттардың қасиеттеріндегі тәртіпті көруге және әлі ашылмаған элементтердің барын болжауға көмектесті. Менделеев кестесі әлі күнге дейін мектеп пен университет химиясының негізі болып қала береді.
- Ресей аумағында көптеген халықтардың өкілдері өмір сүреді. Әрқайсысының өз тілдері, дәстүрлері, мерекелері, тағамдары және қолөнері бар. Мұндай сан алуандылық ел мәдениетін күрделі әрі көпқабатты етеді.
- Орыс тілі әлемдегі ең кең таралған тілдердің қатарына кіреді. Бұл тілде миллиондаған адам сөйлейді, ал бай әдеби мұра оны дүниежүзілік мәдениеттің маңызды құралына айналдырды. Күрделі грамматика онда үлкен бейнелеу қуатымен ұштасады.
- Елде көптеген климаттық аймақ бар. Оңтүстікте жылы далалар мен субтропиктік бөліктерді кездестіруге болады, ал солтүстікте арктикалық тундра орналасқан. Мұндай айырмашылық ауыл шаруашылығына, көлікке, киімге және адамдардың өмір салтына әсер етеді.
- Ресейдің әр өңіріндегі қыс бір-бірінен қатты ерекшеленеді. Кей жерлерде ол жұмсақ әрі ылғалды болса, басқа аймақтарда қатты аязбен бірнеше айға созылады. Сондықтан елді мәңгі қар басқан шөл дала ретінде елестету шындықты тым жеңілдетеді.
- Якутия ғаламшардағы елді мекендер арасындағы ең қатты аяздардың бірімен белгілі. Кейбір қоныстарда қысқы температура шектен тыс төмен мәндерге түсуі мүмкін. Ондағы адамдар құрылыс, тамақтану, көлік және күнделікті суықтан қорғану бойынша ерекше тәсілдер қалыптастырған.
- Ресей ірі өзендерге бай. Обь, Енисей, Лена, Амур және Еділ табиғатта, шаруашылықта және көлік байланыстарында маңызды рөл атқарады. Олардың көбі орасан әрі сирек қоныстанған кеңістіктер арқылы ағып өтеді.
- Каспий теңізі елдің оңтүстік аудандарымен байланысты. Атауы теңіз болғанымен, ол Жердегі ең үлкен тұйық көл саналады. Оның жағалаулары балық аулау, көлік, энергетика және өңірлік тарих үшін маңызды.
- Ресейде көптеген қорық пен ұлттық парк бар. Олар ормандарды, тауларды, батпақтарды, далаларды, сирек жануарлар мен өсімдіктерді қорғау үшін құрылған. Осындай аумақтардың арқасында табиғат адам араласуы аз жағдайда дамитын мекендер сақталады.
- Орыс моншасы тұрмыстық мәдениеттің бір бөлігі саналады. Ол денені тазартумен ғана емес, демалыспен, әңгімелесумен, шынығумен және денсаулық туралы дәстүрлі түсініктермен де байланысты. Көп адам үшін бұл күш-қуатты қалпына келтірудің үйреншікті жолы.
- Самауыр үйдегі шай ішудің танымал нышанына айналды. Бұрын ол ыстық суды ұзақ сақтауға көмектесіп, отбасын бір дастарқан басына жинайтын. Бүгінде бұл бұйым көбіне қонақжайлық пен ескі тұрмыстың белгісі ретінде қабылданады.
- Матрешка салыстырмалы түрде кеш пайда болды, бірақ ең танымал кәдесыйлардың біріне айналды. Бірінің ішіне бірі салынатын мүсіншелер оңай есте қалады және отбасы, жалғастық, жасырын ішкі әлем идеясын жеткізеді. Оның бейнесі шетелдіктерді орыс сәндік дәстүрімен таныстыру үшін жиі қолданылады.
- Орыс асханасы климат пен тарихқа қатты тәуелді. Онда дәнді дақылдардан, қырыққабаттан, саңырауқұлақтан, балықтан, жидектен, сүт өнімдерінен және қамырдан жасалған тағамдар көп байқалады. Мұндай өнімдер ұзақ қысқа және әртүрлі табиғи жағдайда өмір сүруге жақсы сай келген.
- Масленица қысты шығарып салумен және көктемді күтумен байланысты. Бұл кезеңде жұқа құймақ пісіріліп, халықтық серуендер ұйымдастырылады және көне ғұрыптар еске алынады. Мереке халық дәстүрлерінің қазіргі қалалық ортада да сақтала алатынын көрсетеді.
- Ресейде халықтық кәсіптердің бай дәстүрі бар. Хохлома, гжель, палех миниатюрасы және басқа бағыттар танымал түстерімен, өрнектерімен, техникасымен ерекшеленеді. Бұл қолөнерлер сұлулықтың күнделікті бұйымдардан да туатынын көрсетеді.
- Орасан қашықтықтар елдің болмысына әсер етті. Ірі қалалардың арасында мыңдаған километр орман, өзен, тау немесе жазық жатуы мүмкін. Сондықтан көлік, байланыс және кеңістікті еңсеру қабілеті әрдайым ерекше мәнге ие болды.
- Ресей қарама-қарсылықтар мекені ретінде қабылданады. Мұнда көне монастырлар, заманауи мегаполистер, солтүстік кенттер, оңтүстік курорттар, жанартаулар, далалар және мұзды теңіздер қатар өмір сүреді. Дәл осы үйлесім елді тез түсінуге күрделі, бірақ зерттеуге өте қызықты етеді.
Ресей тек ауқымымен ғана емес, ішкі алуан түрлілігімен де таңғалдырады. Оның географиясы Еуропа мен Азияны, солтүстік пен оңтүстікті, халық тығыз орналасқан орталықтарды және адам сирек баратын табиғи кеңістіктерді біріктіреді. Ел мәдениеті көптеген халықтың, тарихи дәуірлердің және қатал жағдайлардың ықпалымен қалыптасты. Сондықтан Ресеймен танысу мұқият көзқарасты талап етеді, өйткені үйреншікті бейнелердің артында табиғи, ғылыми және мәдени ерекшеліктерге толы орасан әлем жасырын жатыр.
