Ежелгі заманнан бері тағам адамзаттың тіршілігі үшін ғана емес, дәстүрлердің, салт-жоралғылардың және мәдени құндылықтардың қалыптасуы үшін де маңызды рөл атқарып келеді. Сан алуан азық-түліктің ішінде нанның орны ерекше. Мыңдаған жылдар бойы ол молшылықтың, еңбектің және берекенің символы болып саналды. Әртүрлі халықтар бұл өнімге үлкен құрметпен қарап, кейде оған қасиетті мән де берген. Нан мақал-мәтелдерде, аңыздарда және діни мәтіндерде жиі кездеседі. Сондықтан оған қатысты көптеген таңғаларлық әрі қызықты деректердің болуы заңды құбылыс.
- Нанның тарихы бірнеше мыңжылдықты қамтиды. Археологтар адамдардың оны өте ерте дәуірлерде-ақ пісіргенін дәлелдейтін айғақтар тапқан. Алғашқы күлшелер қазіргі өнімдерден едәуір ерекшеленген. Соған қарамастан олар бүгінгі нанның арғы аталары саналады.
- Ежелгі Мысыр тұрғындары нан пісіруді кеңінен дамытқан алғашқы халықтардың бірі болды. Олар қамыр дайындауда ашытқыны пайдалануды меңгерді. Соның арқасында пісірілген өнім жұмсақ әрі көлемді бола түсті. Бұл жаңалық аспаздық өнердің дамуына үлкен әсер етті.
- Көптеген мәдениеттерде нан қасиетті тағам ретінде қабылданған. Оны тастауға немесе құрметсіз қарауға болмайды деп есептелген. Мұндай дәстүрлер астықтың жоғары құндылығымен және диқаншылардың ауыр еңбегімен байланысты қалыптасты. Осындай көзқарастың ізі бүгінгі күнге дейін сақталған.
- Славян халықтарының дәстүрінде қадірлі қонақтарды нан мен тұзбен қарсы алған. Бұл рәсім қонақжайлық пен ақ ниеттің белгісі болған. Осындай дәстүр ғасырлар бойы жалғасып келді. Кейбір өңірлерде ол әлі күнге дейін қолданылады.
- Көптеген тілдерде «нан» сөзі өмір мен берекенің белгісі ретінде қолданылады. Көптеген мақал-мәтелдер оны еңбекпен және әл-ауқатпен байланыстырады. Мысалы, көптеген халықтарда нанды құрметтеу еңбекті құрметтеумен тең деп есептеледі. Мұндай түсініктер ғасырлар бойы қалыптасқан.
- Нанның түрлері өте көп. Әртүрлі елдерде ол бидайдан, қара бидайдан, жүгеріден және басқа да дәнді дақылдардан дайындалады. Әрбір халық өзіне тән рецептер мен әзірлеу тәсілдерін қалыптастырған. Соның нәтижесінде нан өнімдерінің жүздеген түрі пайда болды.
- Француз багеті әлемдегі ең танымал нан түрлерінің бірі саналады. Ол ұзынша пішінімен және қытырлақ қабығымен ерекшеленеді. Бұл өнім Францияның гастрономиялық мәдениетінің маңызды бөлігіне айналған. Көптеген турист шынайы багетті дәл Францияда дәмін татуға тырысады.
- Үндістанда әртүрлі жұқа күлшелер кең таралған. Солардың ішіндегі ең танымалдарының бірі – наан. Ол көбіне ет және көкөніс тағамдарымен бірге ұсынылады. Мұндай нан түрі жергілікті асхананың маңызды бөлігі болып табылады.
- Археологиялық қазбалар кезінде ғалымдар бірнеше мың жыл бұрын дайындалған нан қалдықтарын тапқан. Мұндай олжалар өткен дәуір адамдарының тамақтану ерекшеліктерін жақсырақ түсінуге мүмкіндік береді. Зерттеушілер қолданылған дәнді дақылдарды және дайындау тәсілдерін анықтай алады. Осылайша адамзат тарихының жаңа қырлары ашылады.
- Ұзақ уақыт бойы нан адамдардың тұрмыс деңгейінің көрсеткіші ретінде қарастырылды. Әртүрлі кезеңдерде ақ нан қымбат әрі беделді өнім саналған. Қарапайым халық көбіне ірі тартылған ұннан жасалған өнімдерді тұтынған. Уақыт өте келе әртүрлі сорттардың қолжетімділігі айтарлықтай артты.
- Қазіргі диетологтар тұтас дәннен жасалған нанның құрамында пайдалы заттар көбірек болатынын атап өтеді. Онда дәрумендердің, минералдардың және тағамдық талшықтардың едәуір бөлігі сақталады. Мұндай өнім күнделікті мәзірді байыта алады. Дегенмен тамақтану теңгерімді әрі алуан түрлі болуы тиіс.
- Дүниежүзілік нан күні жыл сайын 16 қазанда аталып өтеді. Бұл мереке нанның адамзат тарихындағы маңызын еске салады. Сонымен қатар ол фермерлердің, диірменшілердің және наубайшылардың еңбегінің құндылығын көрсетеді. Олардың еңбегінің арқасында нан күн сайын миллиондаған адамның дастарханына келеді.
Нан адамзат тарихындағы ең танымал әрі маңызды тағамдардың бірі болып қала береді. Ол ғасырлар бойы адамдарды біріктіріп, мерекелерге сән беріп, қиын кезеңдерді еңсеруге көмектесті. Қазіргі заманда да оның маңызы қарапайым азық-түлік шеңберінен әлдеқайда кең. Нанға деген құрмет табиғаттың, еңбектің және көптеген ұрпақ қалыптастырған дәстүрлердің қадірін еске салады.
