Жерорта теңізі аймағы адамзатқа қазіргі мәдениеттің бейнесін анықтаған талай өркениетті сыйлады. Кейбір өңірлер философиясымен, басқалары сәулетімен, үшіншілері бүкіл әлемге тараған асхана дәстүрлерімен даңқы шықты. Еуропа мемлекеттерінің арасында картадағы пішіні лазурлы суларға еніп тұрған етікке ұқсайтын ел ерекше орын алады. Италия ежелгі рим мұрасын, қайта өрлеу дәуірінің өнерін және бүкіл континенттің символына айналған асхана мәдениетін біріктіреді. Дәл осында пицца дүниеге келген, ал Дүниежүзілік мұра ескерткіштерінің саны планетадағы кез келген басқа елдің көрсеткішінен асып түседі. Төменде осы оңтүстік еуропалық республиканың таңғажайып қырларын және оның бай мәдени байлығын ашатын деректер жинақталған.
- Италия әлемдегі барлық мемлекеттердің арасында ЮНЕСКО нысандарының ең көп санына ие – олардың саны елу тоғыздан асады. Мұндай алуан түрлілік антика дәуірінің қирандыларын, орта ғасырлық қалаларды және Қайта Өрлеу дәуірінің туындыларын қамтиды. Бірде-бір басқа ел салыстырмалы шағын аумақта мәдени мұраның мұндай тығыз шоғырлануын көрсете алмайды.
- Бүкіл әлемнің асхана символына айналған пицца дәл осы жерде, Неапольде, он сегізінші ғасырдың соңында пайда болды. «Маргарита» классикалық түрі 1889 жылы қалаға келген Италия ханшайымының құрметіне аталды. Аңыз бойынша, тағамның түстері – қызыл, ақ және жасыл – ұлттық жалауды бейнелеген.
- Рим Мәңгілік қала деген мақтаныш атақты алып жүреді және жасы екі мың жылдан асатын ескерткіштерді сақтайды. Біздің заманымыздың бірінші ғасырында салынған Колизей әлі күнге дейін көне құрылысшылардың инженерлік ойымен таң қалдырады. Амфитеатр бір мезгілде елу мыңнан астам көрерменді сыйдырған, бұл заманауи ірі стадиондармен салыстыруға келеді.
- Рим қаласының ішінде орналасқан Ватикан өз үкіметі мен валютасы бар жеке тәуелсіз мемлекет ретінде танылған. Осы анклавтың аумағы жарты шаршы шақырымнан кем, бұл оны әлемдегі ең кіші елге айналдырады. Ішінде он алтыншы ғасыр басында Микеланджело безендірген атақты Сикстина капелласы орналасқан.
- Венеция көшелердің орнына арналарды кесіп өтетін жүздеген көпірмен байланысқан жүз он сегіз аралда салынған. Қала топырақтың тұнуы салдарынан жыл сайын бірнеше миллиметр биіктігін жоғалтып, баяу суға батуда. Өңір билігі бірегей сәулетті келесі ұрпаққа сақтауға ұмтылып, қорғаныш құрылыстарының ауқымды жобаларын әзірлеуде.
- Флоренция Леонардо да Винчи мен Микеланджело сияқты дарындыларды адамзатқа сыйлаған Қайта Өрлеу дәуірінің бесігі саналады. Санта-Мария-дель-Фьоре соборы сәулетші Брунеллескидің құрылыс ғимаратынсыз жобалаған сәулетті күмбетімен безендірілген. Мұндай инженерлік шешім ұзақ уақыт бойы заманауи зерттеушілер үшін жұмбақ болып қала берді.
- Біздің заманымыздың 79 жылында Везувий атқылағанда қаза тапқан Помпей күл қабатының астында дерлік бұзылмай сақталды. Қазба жұмыстары ежелгі римдіктердің күнделікті өмірін фрескадан бастап ас үй құралдарына дейін таңғаларлық егжей-тегжейлі көруге мүмкіндік берді. Қаза тапқан тұрғындардың гипс құймалары антика апатының ең әсерлі дәлелдерінің біріне айналды.
- Итальян тілі тікелей халықтық латыннан шыққан және заманауи роман тілдерінің арасында Ежелгі Рим тіліне ең жақыны саналады. «Құдіретті комедияның» авторы Данте Алигьери тоскан диалектін стандарттауға зор үлес қосты. Дәл осы себептен оны жиі елдің заманауи әдеби тілінің атасы деп атайды.
- Республика әлемге операны – он алтыншы ғасырдың соңында Флоренцияда пайда болған музыкалық жанрды – сыйлады. Миланда орналасқан Ла Скала театры планетадағы ең беделді опера алаңдарының бірі саналады. Верди мен Пуччини шығармаларының премьералары онда ондаған жыл бойы толы залды жинады.
- Везувий тауы маңайдағы қалаларға нақты қауіп төндіретін континенттік Еуропаның жалғыз әрекет етіп тұрған жанартауы болып қала береді. Неаполь кратерден бар болғаны бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан, бұл өңірді жоғары геологиялық тәуекел аймағына айналдырады. Ғалымдар көне апаттың қайталануы мүмкіндігіне дайындалып, сейсмикалық белсенділікті үздіксіз бақылап отырады.
- Италия асханасы аймақтан аймаққа соншалықты күшті ерекшеленеді, солтүстік пен оңтүстіктің ас дәстүрлері әр түрлі ұлттық мәдениетке ұқсайды. Елдің символына айналған паста ресми тіркелген үш жүз елуден астам пішін мен түрге ие. Әрбір облыс ұрпақтан ұрпаққа беріліп келе жатқан өз рецептерімен мақтанады.
- Италия аумағының ішінде орналасқан шағын Сан-Марино республикасы әлемдегі ең көне егеменді мемлекеттердің бірі саналады. Бұл елдің негізі дәстүрлі түрде біздің заманымыздың 301 жылына жатқызылады, бұл көптеген заманауи державалардың пайда болуынан әлдеқайда бұрын. Мұндай анклав көрші аумақтардың ғасырлар бойғы саяси күйзелістеріне қарамастан тәуелсіздігін сақтап қалды.
- Тоскан өңірі ғасырлар бойы суретшілерге шабыт берген суретті төбелерімен, жүзім бақтарымен және кипарис аллеяларымен танымал. Дәл осы жерде өндірілетін кьянти шарабы бүкіл әлемге экспортталады және итальян шарап жасау ісінің айырықша белгісі саналады. Көптеген саяхатшылар арнайы агротуризм мен жергілікті сорттарды дегусттауға сол жерге барады.
- Итальяндар эспрессоны – жоғары қысымда кофе дайындау тәсілін – ойлап тапты, бұл кейін бүкіл әлемге тарады. Осындай алғашқы машинаны мода мен дизайн астанасы болып қалатын Милан қаласында жиырмасыншы ғасыр басында патенттеген. Бар алдында таңғы кофе ішу дәстүрі жергілікті тұрғындардың күнделікті өмірінің ажырамас бөлігі саналады.
- Еңкейгенімен танымал Пизан мұнарасы құрылыс кезінде-ақ тұрақсыз топырақ салдарынан қисая бастаған. Тіктен ауытқуы шамамен төрт градусты құрайды, бұл құрылысты елдің ең танылатын символдарының біріне айналдырады. Инженерлер конструкцияны тұрақтандыру жұмыстарын бірнеше рет жүргізіп, оның одан әрі құлауының алдын алды.
- Республика зәйтүн майын өндіру бойынша әлемде тек Испаниядан ғана артта қалып, жетекші орындарды иеленеді. Апулия мен Калабрия өңірлері қолайлы жерортатеңіздік климаттың арқасында ұлттық өнімнің едәуір бөлігін қамтамасыз етеді. Өнімнің сапасы шығу тегінің шынайылығын қорғайтын географиялық белгілер жүйесімен қатаң реттеледі.
- Итальян сәні дәл осы аумақта негізі қаланған Gucci, Prada және Armani сияқты үйлердің арқасында әлемдік танымалдылыққа ие болды. Милан жыл сайын әлемнің түкпір-түкпірінен дизайнерлер мен сатып алушыларды жинайтын сән апталарын өткізеді. Киім мен аксессуарлар индустриясы ұлттық экономиканың негізгі тіректерінің бірі болып қала береді.
- Елдің автомобиль өнеркәсібі әлемге Ferrari, Lamborghini және Maserati сияқты аңызға айналған маркаларды сыйлады. Энцо Феррари өз компаниясын 1939 жылы негіздеп, оны кейін жылдамдық пен сәннің символына айналдырды. Монца жарыс трассасы жыл сайын беделді «Формула-1» чемпионатының кезеңін қабылдайды.
- Кампания өңірі әлемге Амальфи жағалауында өсетін лимон қабығынан жасалатын ликер – лимончелло – сыйлады. Сусынды дәстүрлі түрде тамақтан кейін салқындатылған күйде беріп, оны ас қорытуды жақсартудың тамаша құралы деп есептейді. Рецепт жағалаудағы отбасыларда дерлік өзгеріссіз көптеген ұрпақ бойы берілген.
- Жерорта теңізінің ірі аралы Сицилия грек қирандыларына, араб ықпалына және норманн сәулетіне бір мезгілде бай. Агридженттегі Ғибадатханалар алқабы Грекия ескерткіштерінің өзімен ауқымы бойынша бәсекелесетін антика құрылыстарын сақтап қалды. Мұндай мәдени араласу аралды жерортатеңіздік өркениеттердің нағыз торабына айналдырды.
- Республика ерекше көзге түсетін нәзік бетперделі венециандық мерекесі бар бай карнавал дәстүрлеріне ие. Мұндай дәстүр әлі он екінші ғасырда пайда болып, қала тұрғындарына ортақ костюмдер астында әлеуметтік айырмашылықтарды жасыруға мүмкіндік берген. Бүгінде фестиваль өткен ғасырлардың сәнді киімдерін көргісі келетін мыңдаған туристі тартады.
- Италия Альпісі бірегей жартас түзілімдері үшін Дүниежүзілік мұра деп танылған Доломит тауларын қамтиды. Күн батқандағы әктастың қызғылт реңі «энроза-менто» деген атқа ие болып, бүкіл әлемнен фотографтарды тартады. Өңір ұзақ трассалары мен суретті көрінісінің арқасында тау шаңғышылары арасында да танымал.
- Ел әрекет етіп тұрған жанартаулардың саны бойынша Еуропада Исландиядан кейін екінші орында тұрады, оның ішінде Сицилиядағы Этна да бар. Этна континенттің ең биік әрекет етіп тұрған жанартауы саналады және зерттеушілерді тартатын атқылауларды тұрақты түрде көрсетеді. Жергілікті тұрғындар беткейлердің құнарлы топырағын жүзім бақтары үшін пайдалана отырып, тұрақты геологиялық белсенділікпен қатар өмір сүруді үйренген.
- Флоренциядағы Уффици галереясы Боттичелли мен Рафаэльдің шығармаларын қоса алғанда, Қайта Өрлеу дәуірінің туындыларының ең ірі жинағын сақтайды. «Венераның тууы» картинасы әлемдік өнердің ең танылатын туындыларының бірі болып қала береді. Мұражай жыл сайын шедеврлерді өз көзімен көргісі келетін миллиондаған келушіні қабылдайды.
- Италия футболы әлемдегі ең күшті құрамалардың бірі саналады, ал ел құрамасы төрт рет әлем чемпионы атанды. Турин қаласындағы «Ювентус» клубы Еуропадағы ең көп марапатқа ие футбол ұжымдарының бірі болып қала береді. Осы ойынға деген құштарлық жергілікті мәдени айырмашылықтарға қарамастан барлық өңірдің өкілдерін біріктіреді.
- Республика әлемге астрономиялық жаңалықтары адамзаттың ғалам туралы түсінігін мәңгілікке өзгерткен Галилео Галилейді сыйлады. Ғалым он жетінші ғасыр басында телескопты алғаш рет аспанға бағыттап, Юпитердің серіктерін тапты. Оның шіркеу билігімен қақтығысы сол дәуірдегі ғылым мен догматизм қарама-қайшылығының символына айналды.
- Итальяндар отбасылық дәстүрлерге, жексенбілік түскі астарға және бірнеше ұрпақтың бір мезгілде тағам дайындауына зор мән береді. Мұндай құндылықтар ірі қалаларда жұмыс істеу үшін туған өңірінен кеткен жастар арасында да сақталады. Жергілікті тұрғындардың қонақжайлылығы мен ізеттілігі жиі саяхатшылардың сол жерге қайта оралуының басты себебі деп аталады.
Италия континент өлшемімен салыстырғанда шағын аумақ мәдени байлықтың бүкіл әлемін сыйдыра алатынын дәлелдейді. Осы республикамен танысу саяхатшыға антика қирандылары нәзік сәнмен және асхана шеберлігімен қатар өмір сүретін әлемді ашады. Мүмкін, дәл тарихтың, өнердің және гастрономияның үйлесімі бұл елді жыл сайын миллиондаған қонақ үшін таусылмас жаңалықтар көзіне айналдыратын шығар. Түбектің әрбір өңірі жеке зерттеу мен жеке танысуға лайық өз тарихын сақтайды. Осы пейзаждар арасында бір рет болған адам өзімен бірге оңтүстік жерортатеңіздік сиқырдың бір бөлшегін алып кетуден таса қалмайды.
