Марокко туралы 15 қызықты дерек – ешкілері ағашқа өрмелейтін, ал қалалары көк түске боялған корольдік

Африка құрлығындағы елдердің ішінде Марокко ерекше орын алады – географиясы жағынан да, мәдениеті жағынан да. Бұл мемлекет өркениеттер тоғысқан кеңістікте орналасқан. Мұнда мыңжылдық бербер дәстүрлері араб исламымен, Андалусия мұрасымен және француз отарлық ықпалымен араласып, ешбір елге ұқсамайтын мәдени әлем қалыптастырған. Көпшілік Марокконы Марракеш пен Сахара арқылы ғана елестетеді. Алайда осы танымал көріністердің артында әлдеқайда күрделі әрі таңғажайып мемлекет жатыр. Мұнда ешкілер шынында да ағаштарға өрмелейді, ал тұтас қалалар ежелгі дәстүр бойынша көк түске боялады. Марокко туралы деректер фосфат қоры, ерекше тағам мәдениеті және дипломатиялық тарихтағы күтпеген оқиғалар туралы да баяндайды. Егер бұл елді тек экзотикалық туристік бағыт деп ойласаңыз, онда оның шынайы тарихы мен болмысы қаншалықты бай әрі таңғаларлық екенін біле бермеуіңіз мүмкін.

1. Марокко – бір мезгілде екі түрлі теңізге шығатын жалғыз африкалық мемлекет. Елдің жағалауы Атлант мұхитына да, Жерорта теңізіне де тіреледі. Осы географиялық ерекшелік оны көптеген ғасыр бойы Еуропа, Африка және араб әлемі арасындағы теңіз қақпасына айналдырды.
2. «Аргана» деп аталатын ешкілер шынында да ағаштарға өрмелейді. Бұл құбылыс туристік аңыз емес, табиғатта тіркелген нақты құбылыс. Жануарлар арган ағаштарының он метрге дейінгі биік бұтақтарына өрмелейді. Олар ағаштың жемісін жейді, ал олардың қиынан алынған сүйектерді жергілікті тұрғындар атақты арган майын өндіру үшін пайдаланады.
3. Арган майы тек Мароккода өндіріледі. Аргания ағашы елдің оңтүстік-батысындағы Сус-Масса аймағында ғана өседі. 1998 жылы ЮНЕСКО арган ормандарын биосфералық қорық деп жариялады. Бұл май зәйтүн майынан бірнеше есе қымбат және әлемдік косметика өндірісінде кең қолданылады.
4. Елдің солтүстігіндегі Шефшауэн қаласы ерекше көрінісімен әйгілі. Мұнда үйлер, баспалдақтар және тар көшелердің барлығы дерлік көк пен көгілдір түстердің сан алуан реңкіне боялған. Бір нұсқа бойынша бұл дәстүрді XV ғасырда Испаниядан қашып келген сефард еврейлері алып келген. Олардың мәдениетінде көк түс аспан мен Құдайдың қатысуын білдірген.
5. Марокко әлемдегі фосфорит қоры ең көп елдердің бірі. Әртүрлі бағалаулар бойынша жер шарындағы осы шикізаттың жетпіс-сексен пайызы осы мемлекетте орналасқан. Фосфат минералдық тыңайтқыштардың негізгі компоненті болып саналады. Сондықтан бұл қорларды бақылау Марокконы әлемдік азық-түлік қауіпсіздігі саласында маңызды ойыншыға айналдырады.
6. Марокко әлемдегі толық отарланбаған сирек мемлекеттердің қатарына жатады. 1912 жылы елде француз және испан протектораттары орнағанымен, сұлтанның егемендігі формалды түрде сақталды. Мемлекет толық тәуелсіздігін 1956 жылы қалпына келтірді. Бұл Африкадағы көптеген елдерге қарағанда әлдеқайда ерте болды.
7. Дәстүрлі марокколық асхана әлемдегі ең күрделі әрі бай гастрономиялық мәдениеттердің бірі саналады. Тажин деп аталатын тағам – конус тәрізді қыш ыдыста баяу бұқтырылатын тағам. Бірақ бұл марокко асханасының тек бір бөлігі ғана. Оның қалыптасуына мың жылдан астам уақыт бойы бербер, араб, андалус және еврей дәстүрлері әсер еткен.
8. Америка Құрама Штаттары Марокконың тәуелсіздігін алғаш ресми түрде мойындаған мемлекет болды. Бұл 1777 жылы орын алды. Яғни көптеген еуропалық державалар АҚШ-тың өзін ресми түрде мойындағанға дейін осы оқиға болған. 1786 жылы жасалған марокко-америкалық достық келісімі АҚШ-тың әлі күнге дейін күшін жоймаған ең көне халықаралық келісімі болып саналады.
9. Фес қаласындағы медина – Фес-эль-Бали – әлемдегі ең үлкен ортағасырлық қалалық аудан. Мұнда автомобиль қозғалысы мүлде жоқ. Көшелерінің ені кейде жарты метр ғана болады. Сондықтан бұл лабиринт тәрізді көшелерде негізгі көлік ретінде есектер мен қашырлар пайдаланылады.
10. Фес қаласындағы Каруин университеті 859 жылы құрылған. ЮНЕСКО оны әлемдегі үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне университет деп мойындады. Бұл оқу орнын әйел адам – бай саудагердің қызы Фатима әл-Фихри негізін қалаған. Ол өз мұрасының барлығын осы білім ордасын құруға жұмсаған.
11. Марокко сардина өндіру және экспорттау бойынша әлемде бірінші орын алады. Атлант жағалауындағы балық аулау порттары жыл сайын жүздеген мың тонна балықты әлемдік нарыққа шығарады. Әсіресе Сафи мен Агадир порттары ерекше маңызды. Балық жаңа күйінде де, консервіленген және мұздатылған түрде де экспортталады.
12. Сахара шөлі Марокко аумағының тек оңтүстік-шығыс бөлігін ғана қамтиды. Бірақ дәл осы жерде Мерзуга маңындағы әйгілі құм төбелері орналасқан. Елдің негізгі бөлігін Атлас таулары, аңғарлар және Атлант үстірті алып жатыр. Бұл жер бедері Марокконы тек шөл елі деп қабылдайтын түсінікке мүлде сәйкес келмейді.
13. Мароккода үш ресми мемлекеттік тіл бар. Олар араб тілі, бербер тамазигт тілі және француз тілі. Сонымен қатар қала тұрғындарының көпшілігі күнделікті өмірде «дария» деп аталатын марокколық араб диалектісінде сөйлеседі. Бұл тіл бербер, француз және испан сөздеріне өте бай. Сол себепті әдеби араб тілін білетін адамдар кейде оны түсіну қиын екенін айтады.
14. Уканеден тау шаңғысы курорты Жоғары Атлас тауларында орналасқан. Ол Марракештен бар болғаны жетпіс шақырым жерде. Көптеген туристер бұл қаланы тек ыстық пен шөлмен байланыстырады. Алайда қыста мұнда тұрақты қар жауады. Шаңғышылар теңіз деңгейінен үш мың метрден жоғары биіктікте сырғанайды.
15. Марокко күн энергетикасын дамытуда әлемдегі жетекші елдердің бірі саналады. Уарзазат маңындағы Нур күн энергетикалық кешені – әлемдегі ең ірі шоғырланған күн электр станцияларының бірі. Ел 2030 жылға қарай энергия қажеттілігінің жартысынан көбін жаңартылатын көздер арқылы қамтамасыз етуді мақсат етіп отыр. Бұл мақсат нақты инвестициялармен және ірі энергетикалық жобалармен бекітілген.

Марокко – отарлық қысымнан, постотарлық дағдарыстан және жылдам жаңғыру кезеңінен өткеніне қарамастан өзіндік мәдени болмысын сақтай алған сирек мемлекеттердің бірі. Мұнда келтірілген әрбір дерек үлкен әрі күрделі мозаиканың шағын бөлшегі ғана. Ежелгі мединалар мен заманауи күн электр станциялары арасындағы қарама-қайшылықтар, ағашқа өрмелейтін ешкілер мен мың жылдан асқан университеттің қатар өмір сүруі – осы елдің көпқырлы табиғатын көрсетеді. Мароккомен танысу тек туристік нұсқаулық арқылы немесе әлеуметтік желілердегі суреттер арқылы толық ашылмайды. Бұл елді түсіну үшін оның мәдени кеңістігіне баяу әрі мұқият бойлау қажет. Осындай тәжірибеден өткен адамдар Мароккодан оралғанда, олар өте көне әрі сарқылмас өркениетпен жүздескендей әсер алады.