Кейде бір жердің ұлылығы оның аумағымен емес, ықпалымен, тарихымен және символдық мәнімен өлшенеді. Әлем картасында өте шағын ғана жерді алып жатса да, мәдениетке, саясатқа, дінге және өнерге айқын әсер ететін аумақтар бар. Ватикан дәл сондай ерекше мемлекеттердің қатарына жатады, өйткені ол Римнің ішінде орналасқанымен, өз басқару жүйесіне ие. Оның көшелері, алаңдары, музейлері мен ғибадатханалары Католик шіркеуінің көпғасырлық тарихымен тығыз байланысты. Мұнда рухани билік, дипломатия, сәулет жауһарлары және баға жетпес көркем жинақтар қатар тоғысады. Сондықтан Ватикан қажыларға ғана емес, шағын кеңістіктің әлемдік деңгейде қандай үлкен мәнге ие бола алатынын түсінгісі келетін әр адамға қызықты.
- Ватикан әлемдегі ең кішкентай тәуелсіз мемлекет саналады. Оның аумағы жарты шаршы километрге де жетпейді, сондықтан бүкіл жерін қысқа уақытта жаяу аралап шығуға болады. Дегенмен осындай ықшам көлем оның халықаралық мәртебеге және өз билік институттарына ие болуына кедергі келтірмейді.
- Мемлекет толықтай Риммен қоршалған. Мұндай ерекшелік Ватиканды басқа елдің астанасы ішінде орналасқан сирек анклав елдердің біріне айналдырады. Шекара қалалық орта арқылы өтетіндіктен, италиялық көшелерден ватикандық кеңістікке ауысу бірден сезіледі.
- Ватиканның қазіргі мәртебесі 1929 жылғы Латеран келісімдерімен бекітілді. Бұл уағдаластықтар Қасиетті тақ пен Италия арасындағы қатынастарды реттеді. Құжаттарға қол қойылғаннан кейін Ватикан қазіргі күйіндегі танылған тәуелсіздікке ие болды.
- Мемлекет басшысы – Рим Папасы. Ол бір мезгілде Католик шіркеуінің рухани жетекшісі және Ватиканның жоғарғы билеушісі болып саналады. Діни және мемлекеттік рөлдің осылай бірігуі елдің саяси құрылымын бірегей етеді.
- Ватиканның өз поштасы, банкі, радиостанциясы және қауіпсіздік қызметі бар. Аумағы шағын болса да, мұнда дербес мемлекетке қажет мекемелер жұмыс істейді. Ватиканның пошта маркаларын әртүрлі елдегі коллекционерлер ерекше бағалайды.
- Швейцария гвардиясы Папаны және Ватиканның маңызды нысандарын қорғайды. Бұл – әлемдегі ең танымал салтанатты әскери қызметтердің бірі. Оның жарқын киімі туристерді қызықтырғанымен, әсем көріністің артында нақты күзет міндеті тұр.
- Әулие Петр соборы христиан әлемінің басты ғибадатханаларының бірі саналады. Оның күмбезі Римнің әртүрлі ауданынан көрінеді, ал ішкі безендірілуі ауқымы мен көркем байлығымен таңғалдырады. Көптеген қажы үшін бұл мекенге бару маңызды рухани оқиғаға айналады.
- Әулие Петр алаңы өте көп адамды қабылдай алатындай етіп жобаланған. Бағаналар собор алдындағы кеңістікті құшағын ашқандай жайып, салтанатты кіреберіс әсерін тудырады. Мұнда құлшылық рәсімдері, Папаның үндеулері және ірі діни мерекелер өтеді.
- Ватикан музейлері ғаламшардағы ең әйгілі көркем жинақтардың бірін сақтайды. Олардың залдарынан антикалық мүсіндерді, фрескаларды, гобелендерді, карталарды және Қайта өрлеу дәуірі шеберлерінің туындыларын көруге болады. Бұл қорлар шіркеу тарихының еуропалық өнер дамуымен қалай астасқанын көрсетеді.
- Сикст капелласы Микеланджело салған қабырға және төбе суреттерімен танымал. Оның төбесі мен алтарь жақ қабырғасы адам дарынының және көркемдік қуаттың нышанына айналды. Сонымен қатар дәл осы жерде кардиналдар жаңа Папаны сайлайтын конклав өтеді.
- Ватикан кітапханасы әлемдегі ең құнды кітап қоймаларының қатарына кіреді. Онда көне қолжазбалар, сирек кітаптар, тарихи құжаттар және ғылыми еңбектер сақталған. Зерттеушілер үшін бұл орын өткенді тануға арналған аса маңызды білім көзі болып саналады.
- Ватикан көптеген елмен дипломатиялық қатынас орнатады. Оның ықпалы әскерге немесе экономикалық қуатқа емес, моральдық беделге, діни рөлге және Қасиетті тақтың халықаралық қатысуына негізделген. Сондықтан кішкентай мемлекеттің дауысы әлемдік пікірталастарда айқын естілуі мүмкін.
- Ватикан халқы өте аз. Оның жұмысымен байланысты адамдардың көпшілігі мемлекеттен тыс жерде тұрып, күн сайын қызмет етуге немесе еңбек етуге келеді. Осындай ерекшелік Ватиканды кәдімгі қалалық өмірі бар елден гөрі әкімшілік және рухани орталыққа көбірек ұқсатады.
- Ватиканда ауыл шаруашылығы, ірі зауыттар немесе табиғи ресурстар жоқ. Оның экономикасы музейлермен, қайырымдылық қаражаттарымен, баспа ісімен, кәдесыйлармен және шіркеу құрылымдарына қызмет көрсетумен байланысты. Бұл мемлекет үлкен аумақ пен өнеркәсіпке сүйенетін әдеттегі үлгімен ғана өмір сүрмейтінін көрсетеді.
- Ватикан өз бойында көне дәуір мен қазіргі заманды біріктіреді. Мұнда антикалық элементтерді, ортағасырлық дәстүрлерді, ренессанстық өнерді және заманауи байланыс құралдарын көруге болады. Осындай үйлесім шағын мемлекетті жай тарихи ескерткіш емес, тірі орталық күйінде сақтап тұр.
Ватикан елдің көлемі оның әлем тарихындағы орнын әрдайым анықтай бермейтінін дәлелдейді. Шағын аумақта рухани билік, көрнекті өнер, дипломатиялық қызмет және көптеген дәуірдің жады шоғырланған. Оның Римнің ішінде өмір сүруі бұл мемлекетті ерекше әрі бірден танылатын етеді. Сондықтан Ватикан саяхаттан әдемі ғимараттарды ғана емес, терең мәдени мағыналарды да іздейтін адамдардың назарын әлі күнге дейін өзіне тартады.
