Мыңдаған жылдар бойы адамдар табиғат сыйлаған өнімдерді тек тағам ретінде ғана емес, емшілік мақсатта, қолөнерде және күнделікті тұрмыста да пайдаланып келген. Солардың кейбірі өз құндылығы мен кең таралуының арқасында ерекше маңызға ие болды. Осындай табиғи игіліктердің қатарында зәйтүн майының орны бөлек. Ол Жер шарындағы ең көне мәдени өсімдіктердің бірі саналатын зәйтүн ағашының жемістерінен алынады. Бұл өнім көптеген халықтардың асханасының ажырамас бөлігіне айналып, Жерорта теңізі өңірінің өмір салтының нышаны болып қалыптасты. Сондықтан оны жиі «сұйық алтын» деп атайды.
- Зәйтүн майының тарихы бірнеше мың жылды қамтиды. Археологтар Жерорта теңізінің шығыс бөлігіндегі көне өркениеттерден оны өндірудің іздерін тапқан. Ежелгі дәуірдің өзінде бұл өнім аса бағалы тауар саналған. Оның саудасы әртүрлі аймақтар мен мемлекеттерді өзара байланыстырған.
- «Сұйық алтын» атауы кездейсоқ пайда болған жоқ. Бұрын бұл өнім өте қымбат бағаланып, базарларда жоғары сұранысқа ие болған. Кейбір тарихшылар мұндай теңеуді ежелгі грек ақыны Гомер қолданған деп есептейді. Осындай атау оның ерекше құндылығын айқын көрсеткен.
- Зәйтүн ағаштары өте ұзақ өмір сүре алады. Кейбір дарақтардың жасы бірнеше жүз жылға, тіпті мың жылға дейін жетеді. Мұндай өсімдіктер көптеген ұрпақ ауысқаннан кейін де жеміс бере береді. Сондықтан олар табиғаттың ерекше ескерткіштері ретінде қарастырылады.
- Бір литр сапалы зәйтүн майын өндіру үшін көп мөлшерде жеміс қажет болады. Әдетте оған бірнеше килограмм өнім жұмсалады. Нақты көрсеткіш сұрыпқа және жемістің пісу деңгейіне байланысты өзгереді. Сол себепті оны өндіру едәуір еңбек пен ресурсты талап етеді.
- Ең жоғары бағаланатын түрі Extra Virgin санатына жатады. Ол ешқандай химиялық өңдеусіз, тек механикалық әдіспен өндіріледі. Мұндай тәсіл табиғи дәм мен хош иісті сақтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар пайдалы заттардың барынша көп мөлшері сақталады.
- Ежелгі гректер зәйтүн майын тек тағам дайындауда ғана қолданбаған. Спортшылар жарыс алдында денелеріне осы өнімді жаққан. Мұндай дәстүр Олимпиада ойындары кезінде кең таралған. Сонымен бірге ол косметикалық мақсаттарда да пайдаланылған.
- Бұл өнім моноқанықпаған майларға бай. Осындай заттар теңгерімді тамақтанудың маңызды құрамдас бөлігі болып саналады. Көптеген ғылыми зерттеулер олардың жүрек пен қан тамырлары жүйесінің саулығын сақтауға ықпал ететінін көрсетеді. Сондықтан зәйтүн майы Жерорта теңізі тағам үлгісінде маңызды орын алады.
- Испания әлемдегі ең ірі зәйтүн майын өндіруші мемлекет болып табылады. Сондай-ақ Италия, Грекия және Түркия да үлкен көлемде өнім шығарады. Қолайлы климат мол өнім алуға мүмкіндік береді. Осы елдердің оңтүстік өңірлері кең алқапты зәйтүн тоғайларымен көмкерілген.
- Майдың түсі әрдайым оның сапасын білдіре бермейді. Реңкі алтын түстен қою жасылға дейін өзгеруі мүмкін. Сыртқы келбетіне жемістің сұрыпы, жинау уақыты және өңдеу ерекшеліктері әсер етеді. Сондықтан мамандар сапаны бағалағанда көптеген көрсеткіштерді бірге қарастырады.
- Зәйтүн майы көптеген халықтардың мәдениетінде маңызды орын алады. Ол көне жазбаларда, діни дәстүрлерде және тарихи шежірелерде жиі аталады. Бұл өнім заманауи технологиялар дәуірінде де өз маңызын жоғалтқан жоқ. Бүгінде оны әлемнің түкпір-түкпіріндегі миллиондаған адам пайдаланады.
Зәйтүн майы жай ғана тағам әзірлеуге арналған өнімнен әлдеқайда маңызды құндылық болып саналады. Оның тарихында сауданың, ауыл шаруашылығының және мәдениеттің мыңжылдық даму жолы көрініс тапқан. Бұл табиғи сый өткен заманның тәжірибесін қазіргі кезеңнің жетістіктерімен ұштастырып келеді. Сондықтан оған деген қызығушылық әлемнің көптеген елдерінде әлі де жоғары деңгейде сақталып отыр.
