Күн жүйесінің сыртқы шеті астрономның қалыптасқан түсінігіне қарсы шығатын құпия нысанды аз сақтамайды. Солардың арасында ергежейлі планета мен оның оғаш серігінен тұратын жүйе ерекше орын алады. Әдетте серік жұлдызды айналып жүрген ірі аналық денесінің жанында шағын нүктедей ғана көрінеді. Бұл жағдай мұндай заңдылықты түбегейлі бұзып, ғалымды жүйенің жіктелімінің өзін қайта қарауға мәжбүр етеді. Мұндағы мөлшер арақатынасы соншалықты бірегей, кейбір зерттеуші осы жұпты қосарлы планета деп атауды жөн көреді. Төменде осы таңғажайып аспан денесі туралы сегіз қызғылықты дерек қарастырылады.
- Бұл серік жүйенің шетіндегі Койпер белдеуінде орналасқан ергежейлі планета Плутонды айналып жүреді. Аспан денесінің диаметрі астрономның заманауи өлшеміне сай Плутонның өз диаметрінің шамамен жартысын құрайды. Мұндай арақатынас Күн жүйесіндегі белгілі барлық планета-серік жұбының арасында бұрын-соңды болмаған жағдай саналады. Дәл осы себепті көптеген ғалым бұл жүйені қосарлы ергежейлі планета ретінде қарастырады.
- Бұл аспан денесінің ашылуы 1978 жылы американдық астроном Джеймс Кристидің арқасында орын алды. Зерттеуші обсерватория түсірген фотопластинкада Плутон бейнесінің тән созылып кеткенін байқады. Суретті мұқият талдау планетаның жанында жасырынып жатқан бұрын белгісіз серікті анықтауға мүмкіндік берді. Бұл жаңалық астрономның алыс ергежейлі жүйенің құрылымы туралы түсінігін елеулі өзгертті.
- Серіктің атауы жерасты патшалыққа өзен арқылы жанды өткізетін мифологиялық қайықшының құрметіне таңдалған. Мұндай таңдау о дүние құдайының есімімен аталған ергежейлі планетаның өз атауымен тамаша үйлеседі. Ашушы сондай-ақ есімнің өз жұбайы Шарлиннің атымен үндесетінін байқап, таңдауға жеке мағына қосқан. Халықаралық астрономиялық одақ бұл атауды жаңалық ашылғаннан кейін көп ұзамай ресми бекітті.
- Жүйенің масса орталығы Плутонның өзінің ішінде емес, екі аспан денесінің арасындағы кеңістікте орналасады. Бұл ерекшелік ергежейлі планетаның өзінің ірі серігімен әрекеттесуінің оғаш сипатын растайды. Екі нысан да іс жүзінде негізгі денесінің бетінен тыс орналасқан ортақ нүктені айналып жүреді. Мұндай динамика классикалық планета-ай жұбынан гөрі қосарлы жұлдыз жүйесіне тән келеді.
- Серіктің беті полюс маңында айқын байқалатын қызғылт дақты қоса, реңктің таңғаларлық алуантүрлілігін көрсетеді. Ғалым мұндай бояудың толин деп аталатын органикалық қосылыстың жинақталуымен байланысты екенін болжайды. Бұл зат Плутон бетінен буланып, серікке тұнатын газдан қалыптасады. Мұндай процесс ергежейлі жүйедегі екі дененің тығыз өзара байланысын көрсетеді.
- «Жаңа көкжиектер» ғарыш аппараты 2015 жылы жүйенің жанынан ұшып өтіп, беттің алғашқы егжей-тегжейлі суретін жіберді. Алынған кескін күрделі геологиялық тарихтан хабар беретін кең шатқал, тау мен жазықты көрсетті. Ғалым жүздеген шақырымға созылған ауқымды жарылысты қоса, ежелгі тектоникалық белсенділіктің ізін тапты. Мұндай дерек сыртқы жүйенің мұзды денесінде болып жатқан процесс туралы түсінікті айтарлықтай кеңейтті.
- Серіктің Плутон айналасындағы орбиталық кезеңі дәл астрономиялық есептеу бойынша алты жерлік тәуліктен сәл ғана асады. Екі дене де әрдайым бір-біріне бетінің бір жағымен қараған, толықтырғыш ұстамда болады. Плутон бетіндегі бақылаушы серікті аспан күмбезінің бір нүктесінде қозғалыссыз ілініп тұрғандай көрер еді. Мұндай айналудың синхрондалуы бұл жүйені гравитациялық әрекеттесуді зерттеу үшін аса қызғылықты нысанға айналдырады.
- Плутонның сирек, бірақ айқын байқалатын газ қабатынан айырмашылығы, серіктің атмосферасы дерлік жоқ. Ғалым аспан денесінің әлсіз тартылысы едәуір көлемдегі атмосфералық газды ұстап тұра алмайды деп болжайды. Оның орнына бет негізінен әртүрлі қатқан қосылыстың қоспасы бар су мұзымен қапталған. Серіктес планетадан мұндай айырмашылық зерттеушіге өңірдегі мұзды дененің қалыптасу жағдайын жақсырақ түсінуге көмектеседі.
Харон Күн кеңістігінің алыс шетіндегі жүйенің қаншалықты алуан түрлі әрі күтпеген болуы мүмкін екенін айқын көрсетеді. Мұндай нысанның ашылуы ғалымды планета мен оның серігін жіктеудің қалыптасқан өлшемін қайта қарауға мәжбүр етті. Осы жұпты зерттеу Койпер белдеуінің мұзды әлемінің қалыптасуы мен эволюциясы туралы жаңа деталь ашуды жалғастыруда. Мүмкін, болашақ ғарыш миссиясы алыс ғарыш кеңістігінде осындай таңғажайып жүйені тағы да талай ашар.
