Күн жүйесі кейде дерлік ертегілік болып көрінетін ерекшелігі бар талай тамаша аспан денесін бойында сақтайды. Орталық жұлдыздың айналасында айналатын сегіз ғаламшардың арасында өз мінез-құлқының ерекшелігі жағынан нағыз рекордшыны кездестіруге болады. Кейбір аспан денесі осінің тым қисаюымен немесе атмосферасының ерекше химиялық құрамымен зерттеушіні таң қалдырады. Жүйенің шалғайдағы мұзды алыптарының бірі мұндай ерекшелікті бір мезгілде бірнешеу көрсетеді. Ғалым осы аспан денесінің құрылысы жайлы жаңа мағлұматты әлі күнге дейін табуда, дегенмен нысан он сегізінші ғасырдың соңында-ақ ашылған. Төменде біздің жұлдызды жүйеміздің ең құпия тұрғынының бірі туралы ең қызғылықты мағлұматтар жинақталған.
- Аталған ғаламшарды 1781 жылы британдық астроном Уильям Гершель өз қолымен жасаған телескоптың көмегімен ашқан. Ғалым жаңа ғаламшар табамын деп күтпегендіктен, аспан денесін бастапқыда құйрықты жұлдыз деп қате қабылдаған. Тек кейінгі бақылау ғана осы ғарыш нысанының шынайы табиғатын дәл анықтауға мүмкіндік берген.
- Осы ғаламшардың ең таңғаларлық ерекшелігі айналу осінің шамамен тоқсан сегіз градусқа жететін шектен тыс қисаюы болып саналады. Мұндай ауытқу салдарынан аспан денесі басқа ғаламшарға тән әдеттегі тәсілмен айналмай, өз орбитасымен домалап бара жатқандай көрінеді. Мұндай жағдай оны Күн жүйесіндегі қозғалыс жазықтығына қатысты дерлік бүйіріне жатқан жалғыз ғаламшарға айналдырады.
- Көптеген ғалымның пікірінше, осіндегі ерекше қисаюдың себебі жүйенің қалыптасуының алғашқы кезеңінде ірі аспан денесімен соқтығысу болған. Жер мөлшеріндей болжамды нысан жас ғаламшарға соғылып, оның бастапқы бағдарын түбегейлі өзгерткен болуы мүмкін. Мұндай апат аспан денесінің әрі қарайғы бүкіл эволюциясында өшпес із қалдырған.
- Осіндегі шектен тыс қисаюдың салдарынан аталған ғаламшардың полюсінде бүкіл жұлдызды жүйедегі ең ұзақ мезгіл байқалады. Әр полюс кезек-кезегімен не тікелей Күнге қарап тұрады, не жиырма бір жерлік жылға жуық толықтай қараңғылыққа енеді. Мұндай ерекшелік көрші ғаламшар арасында теңдесі жоқ бірегей ауа райы жағдайын тудырады.
- Аспан денесінің атмосферасы негізінен сутегі мен гелийден тұрады, оған айтарлықтай метан қоспасы кіреді. Дәл метан күн сәулесінің қызыл спектрін жұтып алып, ғаламшарға телескоппен бақылағанда тән көгілдір-жасыл реңк береді. Мұндай түс гаммасы астрономға осы нысанды өзге газ алыбынан ажыратуға ұзақ уақыт көмектесіп келді.
- Нептунның орталық жұлдыздан алшақтығы үлкенірек болғанына қарамастан, дәл осы аспан денесінің атмосфера температурасы Күн жүйесіндегі бүкіл ғаламшардың ішінде ең төмені саналады. Көрсеткіш бұлттың жоғарғы қабатында Цельсий бойынша минус екі жүз жиырма төрт градусқа дейін түседі. Ғалым бұл аспан денесінің шектен тыс суықтығын әлі күнге дейін толыққанды түсіндіре алмай отыр.
- Ғаламшардың айналасында 1977 жылы ғана табылған жіңішке әрі дерлік көзге көрінбейтін сақина жүйесі бар. Ашылым астроном ғаламшардың алыс жұлдыздың алдынан өтуін бақылап жатқанда кездейсоқ орын алған. Сақина соншалықты күңгірт әрі көмескі болғандықтан, ғаламшардың өзі ашылғаннан кейін екі ғасырға жуық уақыт бақылаушыға көрінбей қалып қойды.
- Осы аспан денесінің серігі Уильям Шекспир мен Александр Поуп шығармасының кейіпкері құрметіне ерекше атау алды. Ірі айдың арасында Титания, Оберон, Умбриэль, Миранданы атап өтуге болады. Мұндай атау беру дәстүрі көптеген басқа ғаламшар үшін қабылданған серікті мифологиялық кейіпкер құрметіне атау дағдысынан түбегейлі өзгеше.
- Осы ғаламшардың маңын аралаған жалғыз ғарыш аппараты 1986 жылы американдық «Вояджер-2» зонды болды. Аппарат аспан денесінің салыстырмалы жақын қашықтығынан ұшып өтіп, Жерге бірегей сурет пен ғылыми дерек жіберді. Сол уақыттан бері бірде-бір миссия осы алыстағы дүниені қайта зерттеу үшін арнайы аттандырылған жоқ.
- Ғаламшар Юпитер мен Сатурн секілді классикалық газ алыбынан ерекшеленетін мұзды алып деп аталатын санатқа жатады. Мұндай аспан денесінің негізгі массасын орасан зор қысымның әсерінен мұздаған немесе сығылған су, аммиак және метан құрайды. Мұндай құрылым ғаламшардың ішкі құрылысын газ алыбы туралы әдеттегі түсініктен түбегейлі өзгеше етеді.
Осы ерекше дүниені зерттеу бір ғана жұлдызды жүйенің шеңберінде де аспан денесінің қаншалықты алуан түрлі бола алатынын анық көрсетеді. Осіндегі шектен тыс қисаю мен әдеттен тыс суық атмосфера ғаламшарды заманауи астрономия үшін нағыз жұмбаққа айналдырады. Қайталама ғарыштық миссияның болмауы бұл алыстағы нысанның ішкі құрылысы мен шынайы табиғаты туралы көптеген сұрақты анық жауапсыз қалдырады. Мүмкін, болашақ технология адамзатқа осы құпия мұзды алыпқа жаңа зонд жіберуге мүмкіндік берер. Осындай алыстағы дүниені әрі қарай зерттеу адамдардың ғаламдағы планеталық жүйенің әр алуандығы туралы түсінігін айтарлықтай кеңейте алады.
