Ұялы байланыс технологиясының әрбір жаңа буыны адамдардың күнделікті өмірін бұрынғысынан да терең өзгертіп отырды. Алғашқы ұялы телефондағы қарапайым дауыстық қоңыраулардан бастап, 4G арқасында мүмкін болған бейнеағын сервистеріне дейін байланыс эволюциясы қоғамның көптеген саласына әсер етті. Алайда бесінші буынға көшу бұрынғы кезеңдермен салыстыруға келмейтін сапалық серпіліс болып саналады. Мұнда тек файлдарды жылдам жүктеу туралы емес, бүкіл экономика салалары үшін жаңа инфрақұрылым қалыптастыру туралы сөз қозғалады. 5G технологиясы миллиардтаған құрылғыны бір мезетте байланыстыра алады. Сонымен қатар сигналдың кешігуі іс жүзінде нөлге жуық болады. Осындай сипаттамалар бірнеше жыл бұрын ғылыми фантастика сияқты көрінген мүмкіндіктерді шынайы етеді. Ұшқышсыз көліктер, қашықтан жасалатын хирургиялық операциялар, толық автоматтандырылған зауыттар және «ақылды қалалар» осы жаңа стандарттың арқасында жүзеге аса алады. Сонымен бірге бұл технологияның айналасында көптеген аңыздар мен қате түсініктер де пайда болды. Төменде келтірілген деректер 5G технологиясының шын мәнінде қандай екенін және неге ол ерекше назар аударуға лайық екенін түсінуге көмектеседі.
- Бесінші буын желілеріндегі деректерді беру жылдамдығы теориялық тұрғыдан секундына жиырма гигабитке дейін жетуі мүмкін. Бұл кең таралған 4G LTE стандарттарынан шамамен жүз есе жылдам. Мұндай жылдамдықтың арқасында 4K ажыратымдылығындағы толықметражды фильмді бірнеше минут емес, бірнеше секунд ішінде жүктеуге болады.
- Бұл технологияның басты артықшылығы – сигналдың өте төмен кешігуі. 5G желілерінде латенттілік шамамен бір миллисекундқа тең. Ал алдыңғы буын жүйелерінде ол жиырма мен елу миллисекунд аралығында болды. Осындай айырмашылық нақты уақыт режимінде жұмыс істейтін жүйелер үшін өте маңызды. Бұған ұшқышсыз көлікті басқару, өнеркәсіптік роботтар және қашықтан басқарылатын хирургиялық аппараттар жатады.
- Әлемдегі алғашқы коммерциялық бесінші буын желісі 2019 жылдың сәуір айында Оңтүстік Кореяда іске қосылды. Бұл ел жаңа телекоммуникациялық стандарттарды енгізу жылдамдығы мен байланыс қамту тығыздығы бойынша дәстүрлі түрде алдыңғы қатарда келеді. Бірінші жылдың өзінде SK Telecom операторы жаңа инфрақұрылымға бірнеше миллион абонентті қосты.
- 5G желісі бір шаршы километр аумақта бір мезетте бір миллионға дейін құрылғыны қолдай алады. Бұл көрсеткіш қазіргі стандарттармен салыстырғанда ондаған есе жоғары. Осындай байланыс тығыздығы «Заттар интернеті» тұжырымдамасының негізін құрайды. Бұл жүйеде әрбір тұрмыстық құрылғы, датчик немесе көлік үздіксіз деректер алмасады.
- Технология әртүрлі жиілік диапазондарын қолданады. Әр диапазонның сипаттамасы да әртүрлі болады. Миллиметрлік толқындар ең жоғары жылдамдықты қамтамасыз етеді. Бірақ олардың таралу қашықтығы бірнеше жүз метрмен ғана шектеледі және қабырғалар арқылы нашар өтеді. Ал төмен жиілікті диапазон кең қамту аймағын береді, бірақ өткізу қабілеті аздау болады.
- Бесінші буын базалық станцияларының саны бойынша әлемде Қытай көш бастап тұр. 2024 жылға қарай бұл ел үш миллионнан астам антенна орнатты. Бұл көрсеткіш АҚШ, Еуропа және басқа мемлекеттердің жалпы нәтижесінен де жоғары. Қытай билігі жаңа стандарт инфрақұрылымына инвестиция салуды технологиялық бәсекелестіктегі стратегиялық бағыт деп санайды.
- Huawei компаниясы 5G жабдықтары нарығында жетекші орындардың бірін иеленеді. Компания осы салада ең көп патентке ие өндірушілердің бірі болып табылады. Дәл осы фактор АҚШ пен бірқатар одақтас мемлекеттердің қытайлық телекоммуникациялық жабдықтарды пайдалануға шектеу енгізуінің негізгі себептерінің бірі болды.
- 5G технологиясы автономды көлік жүйелері үшін негізгі инфрақұрылым болып саналады. Бір ұшқышсыз автомобиль тәулігіне төрт терабайтқа дейін дерек жасай алады. Мұндай көліктер басқа машиналармен және жол инфрақұрылымымен үздіксіз ақпарат алмасуы керек. Бұл міндет қазіргі байланыс стандарттары үшін тым күрделі.
- Медицина саласы жаңа стандарттың арқасында үлкен өзгерістерге ұшырауы мүмкін. 2019 жылы Қытайда алғаш рет миға жасалатын операция қашықтан басқару арқылы орындалды. Бұл операция 5G желісі арқылы жүргізілді. Дәрігер пациенттен шамамен үш мың километр қашықтықта болған.
- 5G базалық станцияларының энергия тұтынуы операторлар мен экологтарды алаңдатып отыр. Бір жаңа буын антеннасы орта есеппен 4G жабдығына қарағанда үш немесе төрт есе көп электр энергиясын пайдаланады. Бұл телекоммуникациялық инфрақұрылымның жалпы көміртек ізін арттыруы мүмкін.
- 5G технологиясының адам денсаулығына зияны туралы конспирологиялық теориялар ғылыми тұрғыдан дәлелденбеген. Бұл желілер қолданатын радиожиіліктер иондаушы емес сәулеленуге жатады. Мұндай сәуле жасушалардың ДНҚ құрылымын бұза алмайды. Иондаушы емес сәулеленуден қорғау жөніндегі халықаралық комиссия қауіпсіздік нормаларын белгілеген. Коммерциялық желілер осы талаптарды үлкен қор сақтай отырып орындайды.
- Қазірдің өзінде 6G стандарты белсенді зерттелу кезеңінде. Жапония, Оңтүстік Корея, АҚШ және Қытай бұл бағытта жұмыс жүргізіп жатыр. Мұндай зерттеулер 5G желілерін енгізумен қатар жүргізілуде. Алдын ала болжам бойынша жаңа технология секундына бір терабитке дейін дерек беру жылдамдығын қамтамасыз етеді. Ол шамамен 2030 жылдары коммерциялық қолданысқа енуі мүмкін.
5G технологиясы ұялы байланыстың эволюциясындағы кезекті кезең ғана емес. Ол адам, техника және қалалық орта арасындағы өзара әрекеттесу моделін өзгертетін жаңа парадигманы білдіреді. Оның толық мүмкіндігі бірден ашыла қоймайды. Өнеркәсіп, медицина және көлік салаларындағы нақты өзгерістер инфрақұрылым толық енгізілгеннен кейін бірнеше жыл ішінде байқалады. Бұл технологияның геосаяси маңызы да үлкен. Бесінші буын стандарттары мен жабдықтарын бақылау XXI ғасырдағы технологиялық көшбасшылық үшін күрестің маңызды бағытына айналды. Сонымен қатар киберқауіпсіздік мәселесі де ерекше назар талап етеді. Өмірлік маңызы бар жүйелер бір-бірімен тығыз байланысқан сайын ықтимал кибершабуылдардың салдары да күрделене түседі. Сондықтан осы технологияны дамыту мен реттеу мәселесінде адамзаттың жауапкершілігі ерекше маңызды. Алдағы онжылдықтардың келбеті көп жағдайда осы шешімдерге байланысты болады.
