Бақалар туралы 18 қызықты дерек – суды аузымен емес, терісімен ішетін және тірідей қатып қала алатын қосмекенділер

Жануарлар әлемі табиғатты жақсы білетін адамдардың өзін таңғалдыра алатын тіршілік иелеріне толы. Біреулері алып дене бітімімен ерекшеленсе, енді біреулері ерекше мінез-құлқымен немесе таңғаларлық қабілеттерімен назар аударады. Осындай жаратылыстардың арасында бақалардың орны ерекше. Бұл қосмекенділер Антарктидадан басқа барлық дерлік құрлықта кездеседі және түрлік алуандығымен ерекшеленеді. Сырт көзге қарапайым болып көрінгенімен, олардың бойында таңғаларлық көптеген ерекшеліктер бар. Осындай жануарларды зерттеу тірі ағзалардың қоршаған ортаға қалай бейімделетінін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.

1. Бақалар суды адамдар сияқты ішпейді. Оның орнына олар ылғалды денесінің төменгі бөлігіндегі арнайы тері аймағы арқылы сіңіреді. Мұндай ерекшелік қажетті суды қоршаған ортадан тікелей алуға мүмкіндік береді. Соның арқасында оларға су ішу үшін үнемі су айдынын іздеудің қажеті жоқ.
2. Кейбір түрлер қыс мезгілінде денесінің бір бөлігінің қатып қалуына төтеп бере алады. Қатты аяз кезінде олардың тіндерінде мұз кристалдары түзіледі. Сонымен қатар өмірлік маңызды мүшелер табиғи антифриз қызметін атқаратын арнайы заттармен қорғалады. Күн жылынған соң жануар қайтадан қалыпты тіршілігіне орала алады.
3. Бұл қосмекенділер Жер бетінде динозаврлардан әлдеқайда бұрын пайда болған. Олардың арғы аталары планетада 200 миллион жылдан астам уақыт бұрын өмір сүрген. Осындай ұзақ кезең ішінде олар әртүрлі табиғи жағдайларға бейімделе алды. Соның нәтижесінде бүгінде бақалардың көптеген түрлері бар.
4. Көптеген түрлердің өмірлік циклі метаморфоз кезеңін қамтиды. Уылдырықтан алдымен итшабақтар шығады. Кейін біртіндеп аяқтары өсіп, құйрығы жойылады. Нәтижесінде судағы дернәсіл ересек қосмекендіге айналады.
5. Бақаның көздері тек айналаны көру үшін ғана қажет емес. Қорегін жұтқан кезде көз алмалары аздап бас сүйегінің ішіне қарай қозғалады. Мұндай қимыл жемтіктің өңешке жылжуына көмектеседі. Осындай ерекшелік омыртқалы жануарлар арасында өте сирек кездеседі.
6. Кейбір түрлер терісінің түсін өзгерте алады. Көп жағдайда мұндай өзгеріс температураға, ылғалдылыққа немесе жарық деңгейіне байланысты болады. Кейде түс ауыстыру қоршаған ортада жақсырақ жасырынуға мүмкіндік береді. Осындай бейімделу тірі қалу мүмкіндігін арттырады.
7. Бақалар арасында өте ұсақ және едәуір ірі түрлер кездеседі. Ең кішкентай өкілдердің ұзындығы бір сантиметрге де жетпейді. Кейбір алып түрлердің дене ұзындығы 30 сантиметрден асады. Мұндай айырмашылық эволюциялық формалардың алуан түрлілігін көрсетеді.
8. Бұл жануарлардың терісі тыныс алу үдерісінде маңызды рөл атқарады. Ағза қажетті оттегінің бір бөлігін дәл осы жолмен қабылдай алады. Әсіресе мұндай тыныс алу су астында белсенді жүреді. Сондықтан терінің саулығы олардың өмір сүруі үшін аса маңызды.
9. Көптеген бақалардың жабысқақ тілі болады. Ол жемтікті ұстау үшін найзағай жылдамдығымен алға атылады. Бүкіл үдеріс секундтың өте аз бөлігінде жүзеге асады. Осындай жылдамдық жәндіктерді тиімді аулауға мүмкіндік береді.
10. Кейбір түрлер өз денесінің ұзындығынан бірнеше есе асып түсетін қашықтыққа секіре алады. Бұл үшін күшті артқы аяқтарын пайдаланады. Мұндай қабілет жыртқыштардан тез қашып құтылуға көмектеседі. Сонымен қатар ол әртүрлі жер бедерімен қозғалуды жеңілдетеді.
11. Ағаштарда тіршілік ететін бақалар да бар. Олардың саусақтарында арнайы жабысқақ жастықшалар орналасқан. Соның арқасында олар тегіс беттерде де сенімді қозғала алады. Осындай өмір салты басқа жануарларға қолжетімсіз кеңістіктерді пайдалануға мүмкіндік береді.
12. Көптеген түрлердің аталықтары аналықтарды қатты дыбыстар арқылы шақырады. Дыбысты күшейту үшін арнайы тамақ қапшықтары қолданылады. Олар өзіндік резонатор қызметін атқарады. Көбею кезеңінде мұндай дауыстарды едәуір қашықтықтан естуге болады.
13. Кейбір түрлердің денесі өте ашық түстермен боялған. Мұндай реңктер көбіне жыртқыштарға ескерту қызметін атқарады. Олар ағзада улы заттардың бар екенін білдіреді. Осындай қорғаныс тәсілі ескерту реңі деп аталады.
14. Тропикалық ормандарда уылдырығын ерекше орындарға салатын түрлер кездеседі. Кейбіреулері жаңбыр суы жиналған өсімдік жапырақтарын пайдаланады. Басқалары ұрпағын арқасына тасиды. Осындай мінез-құлық келешек ұрпақты қауіптен қорғауға көмектеседі.
15. Бақалар табиғи экожүйелердің маңызды бөлігі болып саналады. Олар жәндіктер санының шамадан тыс көбеюіне жол бермейді. Сонымен қатар өздері көптеген жануарларға қорек болады. Осындай қосмекенділердің жоғалуы экологиялық тепе-теңдікті бұзуы мүмкін.
16. Ғалымдар бұл жануарларды биологиялық үдерістерді зерттеу үшін жиі пайдаланады. Солардың көмегімен ағзалардың дамуына қатысты көптеген маңызды жаңалықтар жасалды. Зерттеулер бүгінгі күні де жалғасып жатыр. Алынған мәліметтер тірі жүйелердің жұмысын жақсырақ түсінуге мүмкіндік береді.
17. Көптеген түрлер қоршаған ортаның ластануына өте сезімтал келеді. Зиянды заттар жұқа тері арқылы ағзаға оңай енеді. Сондықтан бақалар санының азаюы көбіне алаңдатарлық белгі ретінде қарастырылады. Олардың жағдайы экожүйелердің саулығын бағалауға көмектеседі.
18. Қазіргі уақытта ғалымдарға бақалардың жеті мыңнан астам түрі белгілі. Бұл топтың жаңа өкілдері әлемнің әртүрлі өңірлерінен әлі де табылып жатыр. Әсіресе жаңа түрлерді анықтау көбіне жетуі қиын тропикалық аймақтарда жүзеге асады. Бұл табиғат әлемінің қаншалықты алуан түрлі әрі толық зерттелмегенін көрсетеді.

Бақалар – көптеген ерекше қасиеттер мен бейімделу тетіктерін бойына жинаған таңғаларлық тіршілік иелері. Олардың қатал жағдайларда өмір сүре алуы, тері арқылы тыныс алуы және сан түрлі қорғаныс тәсілдерін қолдануы зерттеушілердің қызығушылығын тудырады. Бұл қосмекенділер табиғи қауымдастықтарда маңызды рөл атқарып, экологиялық тепе-теңдікті сақтауға көмектеседі. Осындай жануарларды зерттеу Жер бетіндегі тіршіліктің күрделілігі мен алуан түрлілігін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.