Үлкен теннис туралы 15 қызықты дерек – ұпай саны 15-30-40 деген ерекше жүйемен жүргізілетін патшалар ойыны

Әлемге аты аңызға айналған чемпиондар мен ұмытылмас кездесулер сыйлаған спорт түрлерінің ішінде теннис ерекше орын алады. Бұл ойын жарылғыш физикалық қуатты нәзік тактикалық есеппен ұштастырып, ойыншылардан бір мезетте жылдамдықты, төзімділікті және сабырлылықты талап етеді. Оның тарихы бірнеше ғасырға созылады, осы уақыт ішінде ол еуропалық ақсүйектердің ермегінен планетадағы ең танымал спорттардың біріне айналды. Жанкүйерлерді көбіне ұпай санау жүйесі таңғалдырады – 1, 2, 3 орнына жұмбақ 15, 30, 40 реті қолданылады және оның айқын логикалық түсіндірмесі жоқ. Осындай және басқа да ерекшеліктердің артында тосын деректер мен күтпеген сәйкестіктерге толы бай шежіре жатыр. Төмендегі 15 дерек тенниске мүлде басқа көзқараспен қарауға мүмкіндік береді.

1. 15-30-40 есебінің шығу тегі құпияға толы, ешбір нұсқа түбегейлі дәлелденген деп саналмайды. Ең кең тараған болжам бойынша, ортағасырлық ойыншылар сағат циферблатын пайдаланып, әр ұпайды ширек айналыммен – 15, 30, 45 минут ретінде есептеген. Кейін 45 саны есепті жариялау кезінде айтуға ыңғайлы болу үшін 40-қа қысқартылған деп жорамалданады.
2. Теннистің бастапқы түрі «же де пом» – «алақан ойыны» деп аталды және ракеткасыз, тікелей қолмен ойналды. Бұл ойын шамамен XII ғасырда Францияда пайда болған, ал керілген ішегі бар ракеткалар тек XVI ғасырда қолданыла бастады. Қазіргі ережелерді 1873 жылы Ұлыбританияда майор Уолтер Клоптон Уингфилд жүйеледі.
3. «Теннис» сөзі француздың «tenez» – «ұстаңыз» немесе «алыңыз» деген леп сөзінен шыққан деген болжам бар, оны доп беруші соққы алдында қарсыласын ескерту үшін айтқан. Дегенмен тіл мамандары бұл этимология жөнінде әлі де пікірталас жүргізіп келеді, өйткені сол дәуірден жазбаша айғақтар аз сақталған. Соған қарамастан, мамандар француздық түбірді ең ықтимал нұсқа деп есептейді.
4. Уимблдон турнирі – 1877 жылдан бері өткізіліп келе жатқан, екі дүниежүзілік соғыс кезеңінен басқа уақытта үзілмеген әлемдегі ең көне жарыс. Дәл осы жерде табиғи шөп жабындысында ойнау дәстүрі сақталған, ал көптеген турнирлер мұндай жабындыдан әлдеқашан бас тартқан. Қатысушылар мен төрешілер қатаң дресс-кодты ұстанып, негізінен ақ киім киюге міндетті.
5. Кәсіби теннисте доп беру жылдамдығы керемет көрсеткіштерге жетеді. Ерлер арасындағы рекорд Джон Иснерге тиесілі – оның добы сағатына 253 километр жылдамдықпен тіркелген. Осындай қарқында доп кортты шамамен ширек секундта кесіп өтіп, қарсыласқа жауап беруге өте аз уақыт қалдырады.
6. Теннис тарихындағы ең ұзақ матч 11 сағат 5 минутқа созылып, 2010 жылы Уимблдонда өтті. Америкалық Джон Иснер француз Николя Маюді шешуші бесінші сетте 70-68 есебімен, үш күнге созылған ойын барысында жеңді. Осы кездесуден кейін ұйымдастырушылар финалдық партияға тай-брейк енгізді, өйткені бұған дейін турнир мұндай ережеден принципті түрде бас тартатын.
7. Теннистегі «лав» – «нөл» ұпайы – француздың «l’oeuf» – «жұмыртқа» сөзінен шыққан болуы ықтимал. Жұмыртқа пішіні нөл цифрын еске түсіреді, ал бос есепті осылай бейнелеу көптеген тілдер мен спорт түрлерінде кездеседі. Тағы бір нұсқа бұл атауды ағылшынның «ойынға деген сүйіспеншілікпен ойнау» тіркесімен байланыстырады, яғни ұпайсыз және бәссіз ойнау мағынасында.
8. Роджер Федерер, Рафаэль Надаль және Новак Джокович спорт тарихындағы ең ұлы бәсекелестік кезеңдердің бірін қалыптастырып, екі онжылдық бойы «Үлкен дулыға» титулдарының басым бөлігін өзара бөлісті. Әрқайсысы белгілі бір жабындыда үстем болды – Федерер шөпте, Надаль топырақта, Джокович қатты кортта. Осы үштіктің қарсыластығы ойын деңгейін ғасыр басында қол жетпес деп саналған биікке көтерді.
9. Теннис добы іші қуыс және қысыммен толтырылған ауадан тұрады, бұл оған серпімді секіру қасиетін береді. Ресми талап бойынша доп екі метр биіктіктен қатты бетке түскенде 135–147 сантиметр аралығында секіруі тиіс. «Үлкен дулыға» турнирлерінде жаңа доптар әр тоғыз гейм сайын ауыстырылады, себебі ұзақ қолданылған доп қысымын жоғалтып, күтпеген мінез көрсете бастайды.
10. Корт жабындысы ойын сипаты мен тактикасына түбегейлі әсер етеді. Шөп төмен әрі жылдам секіру береді, бұл қуатты соққысы бар ойыншыларға тиімді. Ал топырақ допты баяулатып, биік көтереді, сондықтан ұзақ алмасуларға шыдамды артқы сызық ойыншыларына артықшылық жасайды.
11. Серена Уильямс жекелей сында «Үлкен дулыға» турнирлерінің 23 титулын жеңіп алып, ашық дәуірдегі абсолюттік рекорд орнатты. Ол алғашқы ірі жеңісіне 17 жасында жетіп, соңғысын ана атанғаннан кейін кортқа қайта оралып иеленді. Оның мансабы спорттық ұзақ ғұмыр мен мінез беріктігінің символына айналды.
12. «Эйс» – қарсылас ракеткасына тигізе алмаған доп беру. Ерлер турындағы мансаптық эйстер саны бойынша рекорд хорватиялық Иво Карловичке тиесілі, ол 13 700-ден астам эйс жасаған. Биік бойы мен дәл техникасы оған қарсыласы жете алмайтын бұрыштарды үнемі табуға мүмкіндік берді.
13. Теннис 1896 жылғы алғашқы заманауи Олимпиада ойындарының бағдарламасына енген, кейін алынып тасталып, тек 1988 жылы Сеулде қайта оралды. Кәсіби турнирлермен бәсекелестік салдарынан олимпиадалық мәртебе бірнеше рет талқыланды. Соған қарамастан, Олимпиада алтыны әлі де көптеген теннисшілер үшін ең мәртебелі жүлделердің бірі болып саналады.
14. Алғашқы ракеткалардың ішектері қой ішегінен жасалған және бұл материал әлі күнге дейін ойын қасиеттері бойынша үздіктердің бірі саналады. Табиғи ішек допты сезіну мен соққы кезіндегі амортизацияны тамаша қамтамасыз етеді. Қазіргі кәсіпқойлардың басым бөлігі бақылау мен төзімділіктің тепе-теңдігін сақтау үшін табиғи және синтетикалық материалды біріктіретін гибрид ішектерді пайдаланады.
15. Теннистегі психологиялық қысым командалық та, жекелей де спорт түрлері арасында ерекше орын алады – матч кезінде ойыншы бапкер кеңесінсіз өз бетімен қалады. Әр қателік пен әр ұтылған ұпай – тек өз шешімінің нәтижесі, және мұндай жүктемені бәрі бірдей көтере алмайды. Сондықтан менталдық дайындық пен эмоцияны басқару бұл ойында физикалық форма мен техникадан кем емес маңызға ие.

Теннис әлемнің түкпір-түкпіріндегі миллиондаған жанкүйерді әлі де өзіне тартып келеді және жаңа буын жұлдыздары пайда болған сайын қызығушылық арта түседі. Технологиялар жабдық пен талдау тәсілдерін өзгертсе де, корттағы екі ойыншының текетіресі сол күйінде қалады. Бұл спорт зейінді шоғырландыруға, төзімді болуға және сәтсіздіктен кейін қайта көтерілуге үйретеді – мұндай қасиеттер аренадан тыс өмірде де бағалы. Әділ бәсекеге ұмтылыс пен дәл соққының сұлулығы бар жерде теннис адамзат сыйлаған ең әсерлі көріністердің бірі болып қала береді.