Ежелгі заманнан бері адамдар өсімдіктерді тек тағам ретінде ғана емес, мата, дәрі-дәрмек және түрлі тұрмыстық бұйымдар жасау үшін де пайдаланып келеді. Кейбір дақылдар өркениеттің дамуына соншалықты зор ықпал етті, олардың маңызын асыра бағалау қиын. Осындай өсімдіктердің бірі – зығыр. Мыңдаған жыл бойы ол адамдарға киім тігуге, май өндіруге және әртүрлі қажеттілікке арналған берік шикізат алуға көмектесті. Бұл дақыл көптеген халықтың тарихында маңызды орын алып, қазіргі заманға дейін өз құндылығын жоғалтқан жоқ. Зығырдың қарапайым көрінетін бейнесінің астарында таңғаларлық ерекшеліктер мен қызықты тарихи деректер жасырынған.
- Зығыр адамзат өсірген ең көне мәдени өсімдіктердің бірі болып саналады. Археологтар оның пайдаланылғанын дәлелдейтін сегіз мың жылдан астам уақыт бұрынғы іздерді тапқан. Ежелгі дәуірдің өзінде адамдар одан талшық пен май алуды үйренген. Осындай әмбебап қасиет бұл өсімдіктің кең таралуына ықпал етті.
- Ежелгі Мысырда зығырдан тоқылған маталар өте жоғары бағаланған. Олардан ақсүйектер мен абыздарға арналған киім тігілген. Сонымен қатар мумиялау рәсімдері кезінде мәйіттер дәл осы материалмен оралған. Құрғақ климаттың арқасында кейбір үлгілер бүгінгі күнге дейін сақталған.
- Талшық өсімдіктің сабағынан алынады. Арнайы өңдеуден кейін одан жіп дайындалады. Кейін осы жіптерден берік мата тоқылады. Мұндай үдеріс ғасырлар бойы қолданылып келеді.
- Зығыр матасы жоғары беріктігімен ерекшеленеді. Ылғал тиген кезде оның төзімділігі одан әрі артуы мүмкін. Осы қасиетінің арқасында одан жасалған бұйымдар ұзақ уақыт қызмет етеді. Сондықтан бұл материал қазіргі кезде де сұранысқа ие.
- Зығыр гүлдерінің түсі көбіне нәзік көгілдір реңкті болады. Гүлдеу кезеңінде алқаптар ерекше әсем көрінеді. Көптеген саяхатшы осындай көріністі тамашалау үшін арнайы келеді. Көкшіл түске боялған кең дала адамға ұмытылмас әсер сыйлайды.
- Зығыр тұқымынан май өндіріледі. Бұл өнім тағам өнеркәсібінде кеңінен қолданылады. Сонымен қатар ол бояулар мен лактар өндірісінде пайдаланылады. Әмбебап қасиеті оны әртүрлі салада қажет етеді.
- Зығыр тұқымының құрамында пайдалы заттар мол болады. Онда жасұнық, май қышқылдары және әртүрлі микроэлементтер бар. Сол себепті бұл өнім дұрыс тамақтануды ұстанатын адамдардың рационына жиі енгізіледі. Көптеген маман оның жоғары қоректік құндылығын атап өтеді.
- Орта ғасырларда зығыр Еуропада киім өндіруге арналған ең маңызды материалдардың бірі болды. Ол кезде мақта әлі кең таралмаған еді. Сондықтан күнделікті де, қымбат та киімдердің басым бөлігі осы матадан тігілді. Мұндай қолданыс оның қоғам өміріндегі маңызын арттырды.
- Зығыр матасы ауаны жақсы өткізеді. Осы ерекшеліктің арқасында одан жасалған киім ыстық күндері өте жайлы болады. Материал терінің құрғақ қалуына көмектеседі. Сондықтан ол жаз мезгілінде ерекше танымал.
- Бұрын қағаздың кейбір түрлері зығыр шикізатынан өндірілген. Мұндай өнімдер ұзақ сақталу қасиетімен ерекшеленген. Кейбір тарихи құжаттардың бүгінге дейін жетуі дәл осы материалдың сапасына байланысты. Бұл тағы да оның беріктігін дәлелдейді.
- Зығыр әлемнің көптеген елінде өсіріледі. Ірі өндірушілер қатарына Франция, Бельгия, Беларусь, Ресей және Қытай жатады. Сапалы талшық алу үшін қолайлы климаттық жағдай қажет. Сондықтан өсірілетін өңірлер өте мұқият таңдалады.
- Бұл өсімдіктің барлық бөлігі дерлік адам игілігіне пайдаланылады. Талшығы мата өндірісіне жіберіледі. Тұқымы тағам өнеркәсібінде және медицинада қолданылады. Тіпті өңдеу кезінде қалған қалдықтардың өзі пайдалы мақсатқа жаратылады.
- Зығырдан тігілген киім ылғалды жақсы сіңіреді. Сонымен қатар мата тез кебеді. Осындай қасиеттердің үйлесуі қозғалыс кезінде жайлылықты қамтамасыз етеді. Бұл ерекшелікті табиғи материалдарды ұнататын адамдар жоғары бағалайды.
- Кейбір мемлекетте зығырға арналған фестивальдер өткізіледі. Осындай шараларда шикізатты өңдеудің дәстүрлі тәсілдері көрсетіледі. Қонақтар бұл дақылдың тарихымен және халықтық қолөнермен танысады. Мұндай мерекелер мәдени мұраны сақтауға көмектеседі.
- Қазіргі ғалымдар зығырдың қасиеттерін және оны қолданудың жаңа мүмкіндіктерін зерттеуді жалғастыруда. Ғылыми жұмыстар тағам өнеркәсібін, медицинаны және жаңа материалдар өндірісін қамтиды. Алынған нәтижелер осы дақылды пайдаланудың қосымша бағыттарын ашуда. Оның әлеуеті әлі толық игерілмеген болуы әбден мүмкін.
Зығыр – адамзатпен бірге мыңдаған жыл бойы жасасып келе жатқан ерекше өсімдік. Оның маңызы тек мата тоқумен немесе май өндірумен ғана шектелмейді. Бұл дақыл қолөнердің, сауданың және көптеген халықтың күнделікті тұрмысының дамуына елеулі үлес қосты. Заманауи технологиялар дәуірінде де оған деген қызығушылық бәсеңдеген жоқ. Зығырдың тарихы табиғат сыйлаған қарапайым өсімдіктердің өркениет дамуы үшін қаншалықты маңызды бола алатынын айқын көрсетеді.
