Таулар адамдарды әрқашан ерекше әрі түсіндіру қиын күшпен өзіне тартып келеді. Олар айбынды, қатал және адам амбицияларына мүлде бейжай болып көрінеді. Кейбіреулер шыңдарға табиғат сұлулығын көру үшін барады. Басқалары өз мүмкіндіктерінің шегін сынау үшін ұмтылады. Ал енді біреулер бүкіл өмірін биіктіктерді бағындыруға арнайды. Әлемге тік әлемнің шеберлерін сыйлаған елдердің қатарында Қазақстанның орны ерекше. Азия альпинизмінің тарихын жақсы білмейтін адамдар бұл елдің рөлін кейде толық бағаламайды. Дегенмен дәл осы жерде Гималай алыптарын бағындырған альпинистердің тұтас буыны қалыптасты.
- Қазақстан ерекше биік таулы бедерге ие деген дерек бар. Елдің оңтүстік-шығысында Іле Алатауы мен Жоңғар Алатауының жоталары орналасқан. Бұл аймақта биіктігі 4000–5000 метрден асатын шыңдар көп кездеседі. Хан-Тәңірі шыңы Орталық Азиядағы ең әсем таулардың бірі саналады. Оның биіктігі 6995 метрге жетеді және аймақтағы техникалық тұрғыдан ең күрделі бағыттардың бірі болып есептеледі.
- Хан-Тәңірі бейресми түрде «жеті мыңдық» мәртебесіне ие деген дерек бар. Ресми өлшем бойынша шың 7000 метрге жетпейді. Алайда пирамидалық төбені жауып тұрған мұз жамылғысын есептегенде оның нақты биіктігі осы шектен асады. Көптеген альпинистер әлемнің әр түкпірінен осы бағытты өз биіктік жетістіктер тізіміне енгізу үшін келеді.
- Қазақстандағы альпинизм мектебі кеңестік кезеңде қалыптасқан деген дерек бар. Ол кездегі Алма-Ата қаласы қазіргі Алматы болып саналады. Тауларға жақын орналасуы және спортшыларды дайындауға арналған инфрақұрылымның дамуы бұл қаланы нағыз шеберлер ордасына айналдырды. Шымбұлақ пен Тұйықсу шатқалдары табиғи жаттығу алаңына айналды. Мұнда бірнеше буын альпинистер тәрбиеленді.
- Қазақстандықтар биік таулы альпинизмнің әлемдік элитасына кіреді деген дерек бар. Солардың ішінде ең танымал тұлғалардың бірі – Анатолий Букреев. Ол Жер шарындағы барлық он төрт «сегізмыңдыққа» көтерілген альпинистердің бірі болды. 1996 жылы Эвересттегі трагедия кезінде бірнеше адамның өмірін құтқарып қалды. Оның ерлігі «Восхождение» атты кітапта баяндалған. Көпшілік оны барлық кезеңнің ең ұлы биіктаулы альпинистерінің бірі деп санайды.
- Денис Урубко әлемнің ең биік шыңдарында қазақстандық рекордтар дәстүрін жалғастырған альпинист деген дерек бар. Ол қосымша оттегі қолданбай барлық он төрт «сегізмыңдықты» бағындырған әлемдегі екінші адам болды. Оның бірнеше көтерілуі қыс мезгілінде жүзеге асқан. Дәл осы уақытта таулар кез келген қателікті кешірмейтін ерекше қатал күйде болады.
- Жеңіс шыңына апаратын бағыт Орталық Азиядағы ең қауіпті маршруттардың бірі деген дерек бар. Бұл тау Қазақстан мен Қырғызстан шекарасында орналасқан. Оның биіктігі 7439 метрге жетеді. Мұнда ауа райы өте тұрақсыз келеді. Сонымен қатар қар көшкіні қаупі жоғары. Осы бағыттағы шығын статистикасы кейбір Гималай алыптарының көрсеткіштерімен салыстырылады.
- Алматы жыл сайын мыңдаған альпинистер үшін бастапқы нүктеге айналады деген дерек бар. Қала таулардың дәл етегінде орналасқан. Қаланың орталығынан алғашқы күрделі бағыттарға бір сағаттың ішінде жетуге болады. Мұндай қолжетімділік ірі мегаполистер арасында сирек кездеседі. Сондықтан Алматы альпинистер үшін ерекше қала саналады.
- Қазақстан шыңдарына халықаралық экспедициялар жиі келеді деген дерек бар. Хан-Тәңірі шыңы мен Тянь-Шань таулары жыл сайын Еуропа, Жапония, АҚШ және басқа елдерден келген альпинистерді тартады. Олар 5Б санатындағы және одан да күрделі бағыттарды өтуге ұмтылады. Жергілікті гидтер мен құтқару қызметтері биік тауда жұмыс істеудің үлкен тәжірибесін жинақтаған.
- Тау туризмі мен альпинизм ұлттық даму стратегиясының бір бөлігі ретінде белсенді дамып келеді деген дерек бар. Қазақстан үкіметі тау курорттарының инфрақұрылымына инвестиция салып жатыр. Базалық лагерьлер кеңейтіліп жатыр. Тікұшақ арқылы эвакуациялау жүйесі жетілдірілуде. Танымал бағыттарда заманауи тау паналары салынуда. Мұның бәрі елді шытырман саяхат әуесқойлары үшін тартымды бағытқа айналдырып келеді.
- Қазақстан биік таулы спортшылардың жаңа буынын тәрбиелеп жатыр деген дерек бар. Республика альпинизм федерациясы тұрақты оқу-жаттығу жиындарын өткізеді. Жас спортшылардың шетелдік экспедицияларға қатысуын қаржылай қолдайды. Сонымен қатар ұлттық рекордтар орнатуға бағытталған бастамаларды қолдайды. Букреев пен басқа да аңыз тұлғалар қалыптастырған дәстүр тоқтаған жоқ. Ол планетаның ең қатал шыңдарына ұмтылатын жаңа буынға жалғасып жатыр.
Қазақстан әлемдік альпинизм картасында кездейсоқ орын алған жоқ. Бұл жетістіктің артында ондаған жылға созылған қажырлы еңбек жатыр. Таудағы қиын сынақтар мен жарқын жеңістер осы жолдың бір бөлігі болды. Елдің бай тау әлеуеті мен терең спорттық дәстүрлері жаңа рекордтар мен жаңа есімдердің пайда болуына мүмкіндік береді. Қазақстан бағыттарына халықаралық қауымдастықтың қызығушылығы да артып келеді. Бұл республика үшін тау туризмі мен спорттық дипломатия саласында жаңа мүмкіндіктер ашады. Аспан тас пен мұзбен түйісетін жерде Қазақстан әлдеқашан өз жолын тапқан және сол жолмен табандылықпен алға жылжып келеді.
