Ғалам адамға шексіз, жұмбақ әрі күнделікті тәжірибеден тым алыс болып көрінеді. Біз ауа, дыбыс, үйреншікті температура және Жердің тартылыс күші бар ортада өмір сүруге дағдыланғанбыз, сондықтан планетадан тыс құбылыстардың көбі тосын әсер қалдырады. Ғарыш айналамыздағы әлемнен өзгеше құрылған, өйткені онда дыбысты жеткізетін, жылуды ұстайтын немесе қалыпты қысым тудыратын зат өте аз. Вакуумды жиі бос кеңістік ретінде елестетеді, алайда оның өзінде бөлшектер, сәулелену, өрістер және алыстағы оқиғалардың іздері кездеседі. Дәл осы орта инженерлерді адам Жерден тыс жерде жұмыс істей алуы үшін күрделі скафандрлар, станциялар және аппараттар жасауға мәжбүр етеді. Төмендегі деректер ғарыш кеңістігінің неліктен бір мезгілде үрейлендіріп, таңғалдырып, жаңа білімге жол ашатынын жақсырақ түсінуге көмектеседі.
- Ғарышта дыбысты есту шынымен дерлік мүмкін емес. Дыбыс толқындарының таралуы үшін ауа, су немесе қатты материал сияқты орта қажет. Планетаралық кеңістікте бөлшектер тым аз болғандықтан, адамға таныс тыныштық онда физикалық шындыққа айналады.
- Вакуум толық бос қуыс емес. Өте сирек аймақтың өзінде атомдар, тозаң, фотондар және зарядталған бөлшектер ұшырасады. Сондықтан оны абсолютті жоқтық емес, зат тығыздығы аса төмен орта деп атаған дұрысырақ.
- Ғарыштық суық жердегі аяз сезімінен өзгеше. Онда денеден жылуды тез алып кететін ауа дерлік жоқ. Нысан энергиясын негізінен сәулелену арқылы жоғалтады, сондықтан салқындау үдерісі материалға, пішінге және жарық түсуіне тәуелді.
- Күн түсіп тұрған жақта ғарыш аппараты қатты қызуы мүмкін. Тікелей жарық кезінде сәулелер энергияны беткі қабатқа бөгетсіз дерлік жеткізеді. Көлеңке жағында температура күрт төмендейді, сол себепті техникаға сенімді жылу реттеу жүйесі қажет.
- Скафандр тек суықтан ғана қорғамайды. Ол қысымды сақтайды, оттегі береді, көмірқышқыл газын шығарады және температураны бақылауға көмектеседі. Мұндай қабықсыз ағза ашық кеңістіктің жағдайына төтеп бере алмайды.
- Ашық ғарышта адам фантастикада жиі көрсетілетіндей бірден жарылып кетпейді. Негізгі қауіп қысым мен оттегінің жоқтығына байланысты. Есінен тану өте жылдам басталар еді, сондықтан аман қалу тек дереу көмек көрсетілгенде ғана мүмкін.
- Қан тамырлардың ішінде бірден қайнап кетпейді. Ағза ішкі қысымды сақтап, сұйықтықтарды үйреншікті күйде ұстайды. Алайда сілекей, көздегі ылғал және басқа ашық сұйықтықтар әлдеқайда тез булана бастауы мүмкін.
- Вакуум Жерде ғылым мен техникада қолданылады. Төмен қысымды камералар жерсеріктерді, датчиктерді, материалдарды және жабдықтарды сынауға көмектеседі. Осылайша инженерлер құрылғылардың орбитаға жіберілгенге дейін қалай әрекет ететінін алдын ала тексереді.
- Ғарыш тозаңы аппараттар үшін қауіпті болуы мүмкін. Ұсақ бөлшектер орасан жылдамдықпен қозғалып, соқтығысқанда беткі қабатты зақымдай алады. Сондықтан жерсеріктер мен станциялар микрометеорит қаупін ескере отырып жобаланады.
- Орбиталық станция Жерді өте жоғары жылдамдықпен айналады. Ол үнемі планетаға қарай құлап келеді, бірақ алға қарай соншалық тез ұшқандықтан, бетке жетпейді. Дәл осы себепті экипаж ішінде салмақсыздық сезіледі.
- Салмақсыздық гравитацияның жоқтығын білдірмейді. Орбитада Жердің тартылыс күші әлі де жеткілікті деңгейде сақталады. Адамдар мен заттар станциямен бірге үздіксіз еркін құлау күйінде болғандықтан қалқып жүреді.
- Вакуум қозғалысты сақтауға көмектеседі. Егер нысан планетаралық кеңістікте ұшып келе жатса, оған ауа кедергісі дерлік бөгет болмайды. Сондықтан ғарыш аппараттарына жылдамдықты ұстап тұру үшін отынды үздіксіз жұмсау қажет емес.
- Ғарышта үйреншікті жоғары мен төмен жоқ. Бұл ұғымдар Жерде ауырлық күшінің бағытымен байланысты. Салмақсыздықта бағдарлану кеме ішіне, құралдарға, көруге және адамның өз дағдысына тәуелді болады.
- Ашық ғарышта жұлдыздар Жер бетіндегідей жымыңдамайды. Планетада олардың жарығы атмосфера арқылы өтіп, ауа ағындары бейнені бұрмалайды. Оның сыртында сәуле әлдеқайда тұрақты көрінеді.
- Ғарыштағы қара аспан тығыз атмосфераның жоқтығымен байланысты. Жерде ауа күн сәулесін шашыратып, төбемізде көгілдір күмбез жасайды. Вакуумда сәулелер дерлік тура таралады, сондықтан фон Күннің жанында да қараңғы болып қалады.
- Ғарыштық вакуум Ғаламды сәулеленудің әртүрлі диапазонында бақылауға мүмкіндік береді. Атмосфера ультракүлгін, рентген және инфрақызыл сигналдардың бір бөлігін бөгейді. Планетадан тыс телескоптар жер бетінен толық жинау мүмкін емес деректерді алады.
- Реликті сәулеленудің температурасы абсолютті нөлден бірнеше градус қана жоғары. Бұл әлсіз жарқыл ерте Ғаламнан қалған. Ол ғалымдарға ғарыштың жасын, құрамын және дамуын зерттеуге көмектеседі.
- Абсолютті нөлге іс жүзінде жету мүмкін емес. Бұл күйде бөлшектердің жылулық қозғалысы ең төмен деңгейге түсуі тиіс. Нақты жағдайда оған өте қатты жақындауға ғана болады, бірақ толық жету мүмкін емес.
- Вакуум сұйықтықтардың қайнауына әсер етеді. Қысым төмен болғанда су жүз градустан әлдеқайда төмен температурада қайнай алады. Дәл сондықтан ғарыш техникасында жүйелердің герметикалығын бақылау өте маңызды.
- Салмақсыздықта от өзгеше әрекет етеді. Үйреншікті конвекция болмағандықтан, жалын шарға жақын пішінге енуі мүмкін. Орбитада жануды зерттеу қауіпсіз материалдар мен қорғаныс жүйелерін жасауға көмектеседі.
- Адамдар ашық ғарыштың иісін тікелей сезе алмайды. Алайда скафандрмен сыртқа шыққан астронавтар кейін жабдықтағы иісті кейде металлға немесе қызған материалға ұқсас деп сипаттаған. Мұндай әсерлер беткі қабаттардағы бөлшектермен және химиялық реакциялармен байланысты болуы ықтимал.
- Күн желі планетаралық кеңістік арқылы үнемі өтіп тұрады. Ол Күннен тарайтын зарядталған бөлшектерден тұрады. Жердің магнит өрісімен кездескенде бұл ағын полярлық шұғылаларды тудыруы мүмкін.
- Магнитосфера планетаны ғарыштық радиацияның едәуір бөлігінен қорғайды. Ол көптеген зарядталған бөлшектерді бұрып, оларды магнит сызықтары бойымен бағыттайды. Мұндай қорғаныс болмаса, жер бетіндегі жағдай тіршілік үшін әлдеқайда қатал болар еді.
- Ғарыштық радиация алыс сапарлардың басты мәселелерінің бірі болып қала береді. Төмен орбитадан тыс жерде экипаж Жердің магнит өрісімен нашар қорғалады. Сондықтан Айға, Марсқа және одан әрі сапарлар арнайы қалқандарды, дәл есептерді және медициналық бақылауды талап етеді.
- Ғарыш бос көрінгенімен, ақпаратқа толы. Алыстағы жұлдыздардың жарығы, гравитациялық толқындар, бөлшектер және электромагниттік сигналдар Ғаламның өткені туралы мәлімет жеткізеді. Осы іздерді оқи білу адамзатқа жай көзбен көру мүмкін емес нәрселерді тануға жол ашады.
Ғарыш пен вакуум Жер жағдайынан тыс жерде үйреншікті құбылыстардың қаншалықты ерекше болатынын көрсетеді. Ондағы тыныштық тыныштықтың өзінен емес, дыбыс тарайтын ортаның жоқтығынан туады, ал суық күрделі энергия алмасуына байланысты. Бұл қатал кеңістік ғылымнан дәлдікті, сақтықты және инженерлік тапқырлықты талап етеді. Адам оны көбірек таныған сайын, бос көрінетін ортада ашылуларға апаратын орасан мүмкіндік жасырынғаны айқынырақ бола түседі.
